Marzenie o pięknie, sławie i pieniądzach w czasach rozpędzającego się kapitalizmu i dziewczyny, które przede wszystkim chcą zaistnieć jako modelki. W poznańskiej SWPS oraz WSNHiD w dniach 7 grudnia 2011 r. – 20 stycznia 2012 r. wystawa fotografii Agnieszki Rayss.

Projekt realizowany w Polsce, Czechach, na Słowacji, Ukrainie, Węgrzech przy wsparciu Funduszu Wyszehradzkiego. Wystawa jest prezentowana w ramach serii „Łowcy obrazów". Współfinansowanie: Miasto Poznań.

Od Węgier po Ukrainę, wszędzie, gdzie Agnieszka Rayss realizowała zdjęcia, „w większości" – mówi – „to były miłe dziewczyny, które chciały ładnie wyglądać. Trafiłam na nastolatki, z którymi trudno było wytrzymać, ale naprawdę niewiele razy".

Czyli zwyczajne dziewczyny w zwyczajnie skomercjalizowanym społeczeństwie. Rozdrobnione, rozdzielone na części – zwłaszcza te ponętne części ciała, półnagie nawet, jeśli ubrane, wypatrujące uznania albo sukcesu za światłami marnych ramp, w śmiesznych korytarzach, ciasnych mieszkaniach... „Nauka jest najważniejsza" – powtarzały fotografce, ale widziała ona i jej obiektyw, że zaistnienie na wybiegu było dla nich STRASZNIE ważne. Poddane od dzieciństwa presji mody, reklam i lśniących okładek, rzadziej przejawiają dystans, z jakim do tego mamiącego świata podchodziło pokolenie dziewcząt, wchodzących w dorosłość, gdy kapitalizm w całym byłym Bloku Wschodnim dopiero raczkował. Wtedy chodziło raczej o to, żeby spróbować na tym trochę dorobić i zdoby parę fajnych swoich zdjęć, tak przy okazji. Żeby sprawdzić się w innej roli niż w tej, do której się człowiek przygotowywał. (Piszę z autopsji, jestem z tego pokolenia.)

Na zdjęciach Agnieszki Rayss widać dziewczyny i dziewczynki przede wszystkim SZUKAJĄCE aprobaty swego wyglądu. One nie przygotowują się do żadnej innej roli. Mają gotowe odpowiedzi na użytek publiczny – jak o tym, że nauka jest najważniejsza. Gdzieś prywatnie potrafią fotografce powiedzieć: „eliminacje, wysłuchiwanie tych wszystkich ocen jest okropne". Lecz wkładają całą cierpliwość, by temu sprostać.

Rayss lubi sfotografowane dziewczyny, nie robi im obiektywem krzywdy. Pozostając z boku, zauważa lojalnie: „mój świat nie różni się wiele od ich świata. Biorę udział w niezliczonej ilości konkursów". Dodaje jednak: „czasem zastanawiam się, po co?".

Jej bohaterki nie pytają.

Już kilka lat temu Benjamin Barber, socjolog amerykański, pisał o etosie infantylizmu, który kształtuje zachowanie naszego radykalnie konsumenckiego społeczeństwa z równie wielką siłą, jak ´etyka protestancka´ (aprobata dla pomnażania majątku przez pracowitość i oszczędność), kształtowała kulturę społeczeństwa kapitalistycznego w jego wczesnej, produkcyjnej fazie. Rayss zamierzała zdokumentować masowe zjawisko ulegania amerykańskiemu marzeniu o pięknie, sławie i pieniądzach w czasach rozpędzającego się kapitalizmu i w kontraście do szarzyzny minionego socjalizmu. Udało jej się coś więcej. Po pierwsze – pokazała, jak doskonale to amerykańskie marzenie globalizuje dziewczęta w byłym Bloku Wschodnim i jak niewidoczne stają się różnice narodowościowe podczas wysiłków, by to marzenie zrealizować. Po drugie – uwodząc formą i tematem Rayss przedstawiła niepokojąco bliźniaczy w stosunku do zachodnio-europejskiego fenomen postaw społecznych młodych generacji. Wyglądać – oto jest wyzwanie. Co dalej? Mieć, żeby wyglądać, to chyba jasne.

Agnieszka Rayss pokazuje, jak łatwo w całej naszej postsocjalistycznej przestrzeni i epoce szerzy się skrajnie infantylna postawa społeczna, która według wielu komentatorów doprowadziła do sierpniowych zamieszek w Londynie.

Monika Piotrowska – kurator wystawy

Agnieszka Rayss (1970) – fotograf niezależny, z wykształcenia historyk sztuki (UJ, Kraków; Sorbona, Paryż), po kursach fotograficznych w ZPAF i Laboratorium Fotoreportażu. Jest dokumentalistką, zainteresowaną wpływem globalnej pop-kultury i wzorców zachodnich na społeczeństwa Europy Środkowo-Wschodniej. Współzałożycielka Międzynarodowego Stowarzyszenia Fotoreporterów Sputnik Photos (www.sputnikphotos.com). Publikowała w takich pismach jak Polityka, Rzeczpospolita, Przekrój.

Laureatka wielu nagród, między innymi Picture of the Year, Grand Press Photo, Newsreportaż, BZWBK Press Photo, dwukrotna finalistka Hasselblad Masters Award.

Brała udział w wielu wystawach i festiwalach, m.in. w Biennale Sztuki w Pradze 2009, festiwalu Noorderlicht 2008 i 2009, Vilnius Photo Circle, wystawach Sputnik Photos i innych. Stypendystka Funduszu Wyszehradzkiego w 2007. W 2010 roku wydała książkę „American Dream", esej fotograficzny o kobiecości, urodzie, sławie i współczesnej pop-kulturze.

Wykłada w Akademii Fotoreportażu i Fotodokumentu w Warszawie.