Przedmiotem monografii jest analiza naukowej refleksji nad narodem i nacjonalizmem. Praca jest krytycznym przewodnikiem po problematyce studiów narodowościowych. Autor omawia podstawowe założenia głównych nurtów teoretycznych w badaniach nad nacjonalizmem, zwłaszcza etnosymbolizmu (Anthony D. Smith) i modernizmu (Ernest Gellner, Benedict Anderson). Współczesne koncepcje lokuje w historycznym kontekście omawiając, sposób ujmowania kwestii narodowej w klasycznej socjologii.

Twórcy socjologii nie wypracowali spójnej i całościowej teorii narodu i nacjonalizmu, stworzyli jednak tradycje badawcze, które miały wpływ na współczesne stanowiska teoretyczne. Książka pokazuje przede wszystkim ewolucję myśli narodoznawczej polegającą na stopniowym odchodzeniu od realistycznego i substancjalnego pojmowania narodu w kierunku koncepcji „nacjonalizmu bez narodów” czyli podejścia koncentrującego się na społecznych procesach nadawania rzeczywistości narodowego charakteru.

Monografię zamykają trzy krótkie eseje poświęcone samemu zjawisku nacjonalizmu stanowiące równocześnie propozycję dalszych badań. Szczególny nacisk został w nich położony na niedocenianą w głównych teoriach narodu i nacjonalizmu rolę myślenia mitycznego, magicznego i symbolicznego, a także na codzienne manifestacje nacjonalizmu w popkulturze.