|
Krzysztof GAWLIKOWSKI - Dr hab. profesor w Szkole Wyższej Psychologii Społecznej, gdzie kieruje Centrum Cywilizacji Azji Wschodniej; założyciel Centrum Badań Azji Wschodniej w Instytucie Studiów Politycznych PAN. Założyciel i Prezes Towarzystwa Azji i Pacyfiku (od 1996 -2005). Założyciel i redaktor (1999-2003, 2006-) rocznika Azja-Pacyfik, Społeczeństwo-Polityka-Gospodarka (Wyd. Marszałek, Toruń, od 1998 r.) - jedynego czasopisma w Polsce poświęconego współczesnej Azji Wschodniej i Południowej.
Główne dziedziny badań: klasyczna chińska myśl społeczno-polityczna, a szczególnie strategiczna i kultura wojskowa; społeczne i polityczne tradycje Azji Wschodniej i ich oddziaływanie na przemiany współczesne; badania porównawcze tradycji zachodnich i wschodnioazjatyckiech (stosunek do walki, jednostka i społeczeństwo, religia, państwo, społeczeństwo obywatelskie, prawa człowieka, itp.). Zajmował się również Wietnamem oraz Birmą, a także problemami dialogu między cywilizacjami. Ważniejsze jego studia poświęcone chińskiej myśli klasycznej, a szczególnie znanemu traktatowi Sunzi o sztuce wojennej i klasycznej myśli strategicznej, były publikowane w języku chińskim i są cytowane w literaturze naukowej w ChRL i na Tajwanie (niektóre specjalistyczne studia zostały opublikowane wyłącznie w j. chińskim).
1967 - mgr psychologii na UW, studiował tam również sinologię, językoznawstwo, filozofię, socjologię i etnologię. 1964-66 - studia w Pekinie (język chiński i historia). 1971 - doktorat z nauk politycznych na UW, a w 1977 habilitacja z historii w Instytucie Historii PAN. Do 1981 r. kierował tam pracownią Dziejów Azji i Afryki Północnej XIX i XX w. Od grudnia 1981 w Europie Zachodniej. Przez wiele lat wykładał w Istituto Universitario Orientale w Neapolu, największym centrum studiów orientalistycznych we Włoszech, prowadził seminarium doktoranckie o chińskiej myśli wojskowej w École Pratique des Hautes Études (Sorbona) w Paryżu, wykładał także na uniwersytetach w Europie i w Azji. W latach 80. i 90. XX w. współpracował z paryską Kulturą. Od 1995 r. znowu w Polsce. Posługuje się angielskim, rosyjskim, włoskim i chińskim.
Ważniejsze publikacje:
- „W Państwie Środka", w: Andrzej Zajączkowski red., Obrazy świata białych, PIW, Warszawa 1973, str. 59-132.
- „Ideologia KPCh a klasyczna filozofia chińska", cz. 1, „Przyczyny żywotności klasycznej filozofii chińskiej", Studia Filozoficzne, 1973, nr 3, str. 25-45.
Wersja zmodyfikowana: - „On the Sources and Vitality of Classical social and Political Concepts in China", Dialectics and Humanism, 1975, nr 1, str. 121-132.
- „Ideologia KPCh a tradycyjna filozofia chińska", cz. 2-3, „Tradycyjne koncepcje polityczno-społeczne", Studia Filozoficzne, 1973, nr 9, str. 29-38; 1974, nr 3, str. 125-144.
- „The Chinese War-lord system of the 1920's: Its Origins and Transformations", Acta Poloniae Hitorica, vol. 29 (1974), str. 81-110.
Wersje zmodyfikowane: - „Rządy warlordów w Chinach - geneza, charakter, przemiany", Dzieje Najnowsze, 1975, nr 1, str. 31-53. - „Kitajskaja militaristskaja sistiema nowogo wriemieni i etapy jejo formirowanija", w: Czetwiertaja Naucznaja Konfieriencija ‘ Obszczestwo i gosudarstwo w Kitaje, Izd. Nauka, Moskwa 1973, t. 2, str. 201-212.
- „Subiektywne czynniki rozwoju gospodarczego; O próbie Davida C. McClellanda zastosowania metod psychologii do wyjaśnienia procesów historycznych", Dzieje Najnowsze, 1974, nr 1, str.151-170.
- „Założenia amerykańskiej teorii współistnienia; Teoria Kissingera", Sprawy Międzynarodowe, 1974, nr 10, str. 67-84.
- „Ideologia KPCh a klasyczna filozofia chińska", cz. 4, „Stosunek do filozofii klasycznej i jego historyczne uwarunkowania", Studia Filozoficzne, 1976, nr. 6, str. 35-65.
- Nowa batalia o Konfucjusza, Wydawnictwo MON, Warszawa 1976, 420 str. (książka poświęcona kampaniom polityczno-ideologicznym w Chinach epoki Mao, szczególnie kampanii "krytykować Lin Biao, krytykować Konfucjusza", 1974-1975).
- „Tradycje historyczne i uwarunkowania rozwoju ruchów chłopskich w Chinach nowożytnych", w: Tadeusz Łepkowski red., Chłopstwo w życiu politycznym Trzeciego Świata, Ossolineum, Wrocław 1976, str. 9-39.
- „Traditional Chinese Concepts of Warfare and CPC's Theory of People's War", w: Understanding Modern China; Problems and Methods, European Association of Chinese Studies, XXVI Conference, Ortisei - St. Ulrich, Sept. 3-9, 1978; Proceedings, Supplemento no. 2, Cina, IsMEO, Roma 1979, str. 143-169.
- Chiny wobec Europy; Reformy wojskowe XIX w. Ossolineum, Wrocław-Warszawa 1979, 233 str.
- „The Origins of the Name ‘the Middle State"", Czasopismo Prawno-Historyczne, t. 32 (1980), nr 1, str. 35-76.
- Wolfram Eberhard, K. Gawlikowski, Carl-Albrecht Sayschab eds., East Asian Civilizations; New Attempts at Understanding Traditions, vol. 1, Ethnic Identity and National Characteristics, Simon & Magiera Verlag, Muenchen 1982; vol. 2, Nation and Mythology, 1983.
Zawierają studia K. Gawlikowskiego:
- "Two National Ways of Reasoning: Interpretation of the Cause-Effect Relationship by Chinese and Polish University Students; A Psychological Study" (vol. 1, 82-131);
- "Nation: A Mythological Being" (vol. 2, 10-37).
- K. Gawlikowski, red., Postacie narodów i współczesność, PIW, Warszawa 1984.
Zawiera: K. Gawlikowski, "Chiny: państwo, naród czy cywilizacja?", str. 162-216.
- "The School of Strategy (bingjia) in the Context of Chinese Civilization", East and West (Rzym), vol. 35, nr 1 - 3 (Sept. 1985), str. 167-210.
- "The Concept of Two Fundamental Social Principles: Wen i Wu in Chinese Classical Thought", Annali (Naples), vol. 47, fasc. 4 (1987), str. 397-433; vol. 48, fasc.1 (1988), str. 35-62.
- "La Cambogia e il Vietnam nel contesto dell'Asia sud-orientale; una prospettiva storica" [Kambodża i Wietnam w Azji Południowo-Wschodniej z perspektywy historycznej], w: Enrica Collotti-Pischel, red., Cambogia, Discuttere il drama cambogiano, WR Editoriale e Comerciale, Alessandria 1988, str. 19-70.
- "Kult thành hoàng, duchów opiekuńczych wspólnoty wiejskiej w Wietnamie", Orient, vol. 1, Muzeum Azji i Pacyfiku, Warszawa 1988, str. 148-174.
- „Il pensiero militare di Mao Zedong e la teoria classica cinese della guerra" [Koncepcje wojskowe Mao Zedonga a klasyczna chińska teoria wojny], w: Enrica Collotti-Pischel, Emilia Giancotti, Aldo Natoli, red., Mao Zedong, dalla politica alla storia, Editori Riuniti, Roma 1988, str. 66-93.
- "I principi della guerra del Maestro Sun" [Zasady wojowania Mistrza Suna], w: Sun Tzu, L'arte della guerra (przekł. i redakcja A. Cornelli; wprowadzenie K. Gawlikowski), Guida Editori, Napoli, 1988, str. 5-33.
- "Birmania - una rivoluzione fallita" [Birma: rewolucja zakończona klęską], in: Giorgio Borsa, red., Asia Major, un mondo che cambia, Mulino, Bologna 1990, str. 149-176.
- "I trentasei stratagemi: origini del concetto e del libro" (przekł. i red. G. Casacchia, wprowadzenie K. Gawlikowski), Guida Editori, Napoli 1990, str. 5-30.
- "Three Approaches to War and Struggle in Chinese Classical Thought", in: Sielke Krieger, Rolf Trautzettel, red., Confucianism and Modernization of China, Hase & Koehler Verlag, Mainz 1991, str. 367-377. (tom ukazał się także w języku niemieckim).
- "Sun Wu - Zhongguode xingweixue, douzheng zhexue he kexuede chuanshi ren" [Sun Wu jako pionier prakseologii, filozofii walki i naukowych analiz w Chinach], w: Yu Rupo, red., Sun Zi xin lun jicui [Najwartościowsze nowe studia o Sunzi], Changzheng Chubanshe, Beijing 1992, str. 303-316.
Wersja angielska: "Sun Wu as the Founder of Chinese Praxiology, Theory of Struggle and Science", Hemispheres (Warsaw), no 9 (1994), str. 9-22.
- (Razem z Michaelem Loewe), "Sun tzu bing fa", w: Michael Loewe, red., Early Chinese Texts: A Bibliographical Guide, The Institute of East Asian Studies, University of California, Berkeley 1993, str. 446-455.
- "Sun Wu de sixiang he Zhongguode junshi chuantong" [Koncepcje Sun Wu a chińskie tradycje militarne], w: Sun Zi tansheng [Studia dotyczące walorów Sunzi], Junshi Kexue Chubanshe, Beijing 1993, str. 49-63.
Wersja angielska: "Sun Wu's Thought and Chinese Military Traditions", in: Selected Collection of the Third ISSTAW English Papers, Military Science Press, Beijing - September 1992, str.18-36.
- "Sun Wu's Thought and Chinese Military Traditions", Social Sciences in China, 1995 (Peking), nr 3, str. 148-159.
- "Il concetto di ‘Megamacchina' e valido per Cina?" [Czy koncepcja ‘machiny totalnej' ma zastosowanie do Chin?], w: Lodovico Martello, red., Sulla genesi del capitalismo, Armando Editore, Roma 1992, str. 114-127.
- "Guerra cultural o influenciaa reciproca?", Nueva Sociedad (Caracas, Buenos Aires, etc.), nr 119, Mayo-Junio 1992, str. 117-120 (tekst opublikowany w poprzednim roku w Mondoperaio w Rzymie, w j. włoskim, cytowany najczęściej za wersją hiszpańską, pierwotnie opublikowaną w Letra Internazional, nr 21/22, Madryt).
- Joseph Needham, Robin D. S. Yates (we współpracy z K. Gawlikowskim), Science and Civilisation in China, vol. 5, part VI, Military Technology: Missiles and Sieges, Cambridge University Press 1994, str. 10-100 (rozdziały: "Chinese literature on the art of war" and "Distinctive features of Chinese military thought").
- "The Chinese Approach to Struggle and the ‘Thirty Six Stratagems'", Hemispheres, nr 10 (1995), str. 129-146.
- "Dui ‘Sunzi bingfa' zhong Zhanguo shiqi liangge lunshu xijiede kaozheng" [Tekstologiczne studium dwu fraz z epoki Królestw Walczacych w tekście traktatu ‘Reguły wojny Mistrza Suna'], Zhongguo Renmin Daxue Xuebao, 1997, nr 1, str. 49-53 (opublikowana tylko wersja chińska).
- "Problem jedności Chin z perspektywy historyczno-kulturowej", w: Edward Halizak, red., Tajwan w stosunkach międzynarodowych, Fundacja Stosunków Międzynarodowych, Warszawa 1997, str. 45-60.
- Powrót Hongkongu do Macierzy, K. Gawlikowski, red., ISP PAN, Warszawa 1997, 84 str.
Zawiera wprowadzenie i studium: „Problem Hongkongu - rys historyczny", str. 4-20.
- „Przejęcie Hongkongu przez Chiny i jego nowy status", Studia Naukowe Uniwersytetu Gdańskiego (Gdansk), 1998, nr 1, str. 1-19.
„Problem praw człowieka z perspektywy azjatyckiej", w: Azja-Pacyfik, t. 1/1998, str. 6-48.
- "Strategie na konflikt i negocjacje. O Sztuce wojny Mistrza Sun" i "Reguły wojowania Mistrza Sun (przekł. fragmentów), Azja - Pacyfik, t. 1/1998, str. 207-212, 213-224.
- „Budowa systemu prawnego w ChRL i przemiany typu państwa w okresie reform", w: Karin Tomala, red., Uniwersalizm praw człowieka, Idea a rzeczywistość w krajach pozaeuropejskich, ASKON, Warszawa 1998, str. 119-134.
„Problem ‘wartości azjatyckich'; Uwagi o koncepcjach Mahathira bin Mohamada", Azja-Pacyfik, t. 2/1999, str. 192-237.
- „Jednostka w tradycji konfucjańskiej", w: Andrzej Morstin, red., Indywidualizm a kolektywizm, Wydawnictwo IFiS PAN, Warszawa 1999, str. 125-151.
"'Hong lou meng' zhongde zhanlue sixiang yu Zhongguo chuantongde junshi wenhua" [Strategiczne koncepcje w powieści ‘Sen Czerwonego Pawilonu', a tradycyjna chińska kultura militarna], Huang Pumin et al., red., Sun Zi bingfa ji qi xiandai jiazhi [‘Sztuka wojny Sunzi' i współczesne znaczenie tego traktatu], Junshi Kexue Chubanshe, Beijing 1999, str. 409-416 (opublikowana tylko wersja chińska)
- "O komunizmie w Europie i Azji uwag kilka" i "Dwie drogi odchodzenia od komunizmu: Rosja i Chiny", w: K. Gawlikowski, R. Paradowski, red., Rosja-Chiny: dwa modele transformacji, A. Marszałek, Toruń 2000, str. 8-15, 124-155.
"Wybory prezydenckie na Tajwanie w 2000 r. Problem jedności Chin i azjatyckiej drogi dochodzenia do demokracji", Azja-Pacyfik, t. 3/2000, str. 170-215.
- "Procesy demontażu komunizmu w Chinach i w Polsce: mity i realia", w: K. Tomala, red., Chiny; przemiany państwa i społeczeństwa w okresie reform, 1978-2000, ISP PAN - Trio, Warszawa 2001, str. 371-395.
- Korea: doświadczenia i perspektywy, K. Gawlikowski, E. Potocka, red., A. Maszałek, Toruń 2001, str. 304.
Zawiera studium: K. Gawlikowski, "Jednostka i władza w cywilizacji wschodnioazjatyckiej", str. 15-71.
- Klasyczna chińska literatura strategiczna i wojskowa, ISP PAN, Warszawa 2002, 93 str. (Occasional Papers).
- "Problem respektowania praw człowieka w Chinach", Azja-Pacyfik, t. 4/2001, str. 98-109 (wypowiedź w panelu dyskusyjnym)
"Jiang Zemin", Azja-Pacyfik, t. 4/2001, str. 140-151.
- "Conflict and Aggression in Western and in Chinese Civilizations", in: P. Boski, F.J.R. van de Vijver, A. M. Chodynicka, eds., New Directions in Cross-Cultural Psychology; Selected Papers from the Fifteenth International Congress of the International Association of cross-Cultural Psychology, Polish Psychological Association, Warszawa 2002, str. 71-90.
- "Some General Remarks on the Dialogue among Civilizations", Dialogue and Universalism (Warszawa), nr 11-12/2002, str. 25-30.
- Chiny: Rozwój Społeczeństwa i państwa na przełomie XX i XXI wieku, K. Gawlikowski, K. Tomala, red., ISP PAN - Trio, Warszawa 2002.
Zawiera studium:
"Formowanie społeczeństwa obywatelskiego w Chinach w XX w.", str. 9-34.
- "Azja Południowo-Wschodnia jako region historyczno-kulturowy (1)", Azja -Pacyfik, t. 5/2002, str. 9-32.
- "The ‘Civilisation of Struggle' in the West and Appreciation of Harmony in East Asia: Philosophical and Social Implications of the Two Approaches", Dialogue and Universalism (Warszawa), nr. 7-8/2003, str. 17-48 (referat przedstawiony na konferencji Dialogue among Civilisations - the Key to a Safe Future, Warsaw, 23-26 April, 2003).
Ukazało się także we Włoszech: "Occidente e Cina: civiltà a confronto", Mondoperaio, Nov.-Dic. 2005, 56-76.
"Religijność chińska: uwagi o innej cywilizacji", Azja-Pacyfik, t. 6/2003, str. 9-53.
- "Diaologue among Civilisations as a New Challenge in the Era of Globalisation", w: Uichol Kim, Henriette Sinding Aasen, Shirin Ebadi, red., Democracy, Human Rights, and Islam in Modern Iran: Psychological, Social, and Cultural Perspectives, Fagbokforlaget, Oslo 2003, str. 411-442.
Ukazało się także we Włoszech: „Il dialogo fra le civiltà nell'era della globalizzazione", Mondoperaio, Genn.-Febr. 2005, 64-82.
- „Procesy transformacji w ChRL: mity i realia", Polityka Wschodnia (Warszawa), nr 1-2/2003, str. 96-117.
Poprawiona wersja ukazała się jako: „Chińskie przemiany: mity i rzeczywistość", w: Zarysie (Darmstadt, RFN), t. 5/2006, str. 115-142.
- Azja Wschodnia na przełomie XX i XXI w.; Studia i szkice, pod red. K. Gawlikowskiego i M. Ławacz, ISP PAN - Trio, Warszawa 2004, t. 1-2
Zawiera następujące studia K. Gawlikowskiego: "Wprowadzenie: Azja Wschodnia po drugiej wojnie światowej i znaczenie przełomu lat 80. i 90. XX w.", t. 1, str. 15-77; "Procesy transformacji w Chińskiej Republice Ludowej", s. 81-147; "Tajwan: Spory o status wyspy i procesy transformacji pod koniec XX w.", s. 165-236; "Kraje Azji Południowo-Wschodniej w epoce dramatycznych przemian", s. 293-383, przy współpracy A. Jelonka i J. Smulskiego; "Uwagi końcowe", t. 2, s. 369-377).
„From False ‘Western Universalism' towards True ‘Universal Universalism'", Dialogue and Universalism, 9-10/2004 s. 1-29. „Procesy okcydentalizacji Chin oraz innych krajów Azji Wschodniej i ich stosunek do cywilizacji zachodniej", w: Wietnamczycy: system wartości i stereotypy Zachodu, pod red. A. Jelonka, Scholar 2004, str. 26-86.
- "Zapiski z Pawilonu Odlatującego Żurawia" (III), Azja-Pacyfik, t. 7/2004, str. 144-162.
- "Zapiski z Pawilonu Odlatującego Żurawia (IV): uwagi o jednostce i problemie praw człowieka", Azja-Pacyfik, t. 10/2007, str. 215-226.
„Różne drogi odchodzenia od komunizmu a polska polityka", Zarys, t. 6/2007, str. 89-120.„The Western and the Confucian approaches to War", w: Confucian Tradition. Towards the New Century, pod red. A. Jelonka i B.S. Zemanka, Wyd. UJ, Kraków 2008, str. 19-40.
- Japonia na początku XXI wieku: polityka, gospodarka, społeczeństwo i stosunki z Polską, pod red. K. Gawlikowskiego i M. Ławacz, Wyd. A. Marszałek, Toruń 2008.
Zawiera wprowadzenie K. Gawlikowskiego: „Kilka uwag o roli Japonii w Azji Wschodniej i w świecie", str. 7-12.
Patrz także zapis dyskusji redakcyjnych z udziałem K. Gawlikowskiego i wywiady:
- "Azja w XX w.", Dzieje Najnowsze, nr 1, 2000, str. 5 - 29.
- "Zrozumieć Azję", Więź, lipiec 2000, str. 13-36.
- "Wielkie mocarstwa Azji", Polityka Wschodnia, nr 2, 2000, str. 123 - 168.
- "Azja - globalizacja i wartości", Res Publica Nowa, marzec 2003, str. 21 - 31.
- "Chiny - Unia Europejska - Stany Zjednoczone: wyzwania XXI w.", Azja-Pacyfik, t. 9/2006, str. 109-155.
- "Prawa jednostki to dla Chin nowość", National Geographic, Polska, maj 2008.
- "Chiński optymizm", Znak, VII-VIII, 2008, str. 17-30.
- "Chiny z historycznej perspektywy", Dzikie Życie, nr 7-8, 2008, str. 10-14.
|