- rozmowa z dr. hab. Wawrzyńcem Konarskim*,
Kierownikiem Katedry Nauk Politycznych SWPS

Poziom politologii w Szkole Wyższej Psychologii Społecznej (SWPS) jest przez niezależne gremia uznawany za jeden z najlepszych w Polsce (np. absolwenci politologii i socjologii SWPS zajęli drugie miejsce w opinii dyrektorów personalnych największych firm w Polsce jako najbardziej pożądani pracownicy). Czym ten kierunek studiów zasłużył sobie na tak dobrą opinię?

Wynika to najpierw z treści i przyjętych metod nauczania, a następnie - osiągniętych rezultatów. Nie można zapominać, że politologia przez lata była traktowana jako kierunek mało praktyczny. Postrzegano ją jako studia humanistyczne nie dające konkretnego zawodu oraz jako pomysł dla tych, którym nie udało się dostać na inne kierunki. W Polsce nie ma ciągle jeszcze tradycji tworzenia zaplecza politycznego. Panowało przekonanie, że politykiem może być niemal każdy, kto uważa, że się zna na polityce i wie, jak należy rządzić. Zatem politologia z jednej strony była niedoceniana, a z drugiej - paradoksalnie bardzo modna. Wbrew pozorom te studia są dość trudne i wymagające. Co ważniejsze - również wbrew obiegowym opiniom - dają one praktyczne umiejętności, nie ograniczając przy tym wyboru do jednego tylko zawodu.

Jako kadra nauczająca staramy się, aby wiedza politologiczna przekazywana w SWPS reprezentowała najwyższy światowy poziom. Jest to bardzo ważne z punktu widzenia polskich realiów, ponieważ mimo powyższych zastrzeżeń w sposób zupełnie nieuprawomocniony niektóre polskie media, zwłaszcza pisane, ogłaszają co pewien czas fałszywą tezę o zmierzchu politologii. Ten kuriozalny pogląd można byłoby zlekceważyć, gdyby nie przekładał się on na wręcz trybalistyczny poziom uprawiania polityki w Polsce, a więc pogarszający jej jakość. Jak bowiem można mówić o zmierzchu politologii w kraju, w którym bizantyjskie nawyki wobec uprawiania działalności politycznej wciąż są trudne do wykorzenienia i wymagają stałego korygowania właśnie przez profesjonalistów, których wciąż jest za mało?

Moim zdaniem, istnieje konieczność nadania politologii charakteru inspirującego wobec takiej działalności zamiast afirmatywnego, liczącego sobie za dużo już dekad złej praktyki. Zwłaszcza zawodowi politycy - dla swojego dobra - powinni dostrzec sens w otaczaniu się ludźmi kompetentnymi, znającymi się na materii politycznej i niechętnymi do kłaniania się okolicznościom bieżącym. Prawdy bowiem nie mogą stać za drzwiami, jak mówi poeta. Słabości polskiej transformacji politycznej pokazuje skala zrostu ekonomiczno-politycznych uwarunkowań korupcyjnych, awansowania ludzi wiernych, choć miernych, apologetyki przywódców politycznych, bo są „nasi", czyli syndromu nagich szat cesarza. Słabości te wynikają więc nie z teorii spiskowej, tylko z braku kompetentnie, ale i instrumentalnie wykształconych młodych ludzi, zdolnych do pełnienia tak funkcji doradczych, jak i przygotowanych reprezentantów publicznych różnych szczebli, urzędników samorządowych i administracyjnych, organizatorów życia politycznego na poziomie kampanii wyborczych i bieżącego wypełniania funkcji doradczych.

Takich osób wciąż jest mało i takie właśnie kształcimy w naszej uczelni. Można przy tej okazji zadać pytanie, czy nauczając nie przesadzamy z tą pogonią za demonstrowaniem swoistego poczucia misji, bo niewątpliwie takie poczucie wśród nas występuje. Ale to chyba dobrze. Jako kadra naukowa mamy wiedzę, ale nie mamy patentu na naukową prawdę. Jesteśmy więc otwarci na dyskusję i myślę, że studenci to dostrzegają, a jako absolwenci - później to pamiętają. To również procentuje w chwili, gdy rozpoczynają kształtowanie swojej kariery zawodowej. Sądzę, że w dużym stopniu tłumaczy to naszą wysoką pozycję w rankingach.

Z jakimi ośrodkami politologicznymi, polskimi i zagranicznymi, współpracuje SWPS?

Politologia w SWPS to wciąż kierunek bardzo młody, a umowy o stałej współpracy wymagają zwykle trwającego jakiś czas okrzepnięcia, ukształtowania i uwiarygodnienia takiego kierunku po to, aby na takiej kanwie móc stworzyć realnie funkcjonujący i merytorycznie zdywersyfikowany system stałych umów i powiązań. Przykładem takiej multilateralnej struktury, w której uczestniczą politolodzy z ramienia SWPS jest Międzynarodowe Konsorcjum Uniwersytetów Europejskich z udziałem uczelni z Niemiec, Szwecji, Włoch i Polski, w tym właśnie SWPS.

Na postawione wyżej pytanie można też odpowiedzieć inaczej. Dzięki temu, że nasi pracownicy są zaangażowani w działalność poważanych - krajowych i zagranicznych - organizacji naukowych korzysta na tym i kierunek, i cała uczelnia, a od pewnego czasu także studenci. SWPS jest członkiem Europejskiego Konsorcjum Nauk Politycznych (ECPR), niezwykle prestiżowej struktury naukowej, znanej m.in. z corocznych warsztatów politologicznych, organizowanych w różnych krajach europejskich. W edycji z 2007 r., która odbyła się w Helsinkach, wzięło udział dwóch politologów z SWPS. Przedstawiciele naszej kadry należą też do Europejskiej Sieci Nauk Politycznych (EpsNet), Międzynarodowego Stowarzyszenia Nauk Politycznych (IPSA) czy też Uniwersyteckiego Stowarzyszenia Współczesnych Studiów Europejskich (UACES). Od września 2007 r. mam zaszczyt pełnić, z wyboru, funkcję wiceprzewodniczącego Zarządu Głównego Polskiego Towarzystwa Nauk Politycznych (PTNP).

Z SWPS współpracują najlepsi specjaliści w kraju, dzięki czemu studenci mogą czerpać wiedzę wprost od autorytetów w poszczególnych dziedzinach. Z którymi ekspertami współpracuje SWPS?

Ten typ naszej aktywności najlepiej obrazuje inicjatywa pod nazwą „Chodakowskie Debaty Polityczne", czyli cykl dyskusji naukowych i edukacyjnych, organizowanych dla studentów i całej społeczności akademickiej uczelni z udziałem wybitnych przedstawicieli polskich nauk społecznych i szerzej intelektualistów. Są one organizowane co 4-5 tygodni i moderowane przez politologów z SWPS. Z grona gości uczestniczących w nich do tej pory wypada wspomnieć m.in.: prof. Tadeusza Kowalika, prof. Zdzisława Sadowskiego, arcybiskupa Henryka Hosera, Andrzeja Celińskiego, amb. Grzegorza Dziemidowicza czy amb. Krzysztofa Płomińskiego.

Czym wyróżnia się politologia w SWPS?

Politologii w SWPS od samego początku towarzyszyło dążenie do utrzymywania jak najwyższego poziomu, zarówno pod względem kadrowym, jak i tworzonych treści kształcenia. W ostatnich kilku latach do ukształtowania prestiżowego wizerunku tego kierunku przyczyniło się grono uznanych na skalę europejską i pozaeuropejską naukowców, np. prof. prof.: Klaus Bachmann, Krzysztof Gawlikowski, Stanisław Gebethnea, Radosław Markowskiego czy Tomasz Żyro. Eksperymentowanie z przekazywaną wiedzą, wprowadzanie z nazwy i treści przedmiotów gdzie indziej nie występujących czyni nasz program oryginalnym na tle innych szkół wyższych. Jednak w takiej uczelni jak nasza równie ważna okazuje się dbałość o te kompetencje, które umożliwiłyby naszym studentom uzyskanie w nieodległej przyszłości interesującej ich pracy. Niezależnie od tego, co oni o tym myślą to także my, dydaktycy, jesteśmy zobligowani, aby w tym wyborze im dopomóc. Dlatego nie odchodząc od wysokiej jakości czysto teoretycznych treści nauczania w Katedrze Nauk Politycznych coraz silniejszy nacisk kładziemy na kształtowanie u studentów umiejętności instrumentalnych. Nauki polityczne z założenia mają przecież charakter interdyscyplinarny, porównawczy i empiryczny. Jest to ich niezwykle ważny atut, bo odwołuje się do praktyki. Student politologii SWPS otrzymuje więc wiedzę, która nie różni się od tej, jaka jest przekazywana studentom w krajach Unii Europejskiej i USA. W dobie globalizacji jest to konieczne. Co ważne, wiedza politologiczna jest u nas poszerzana o aspekt kulturowo-filozoficzny i prawny oraz właśnie praktyczny, umożliwiający np. fachowe doradztwo w przygotowywaniu wniosków o dotacje z UE na różnych poziomach, począwszy od samorządowego. Część zajęć prowadzona jest w języku angielskim, co daje studentom możliwość praktycznego doskonalenia umiejętności językowych.

Politologia w SWPS jest realizowana w ramach studiów I i II stopnia w trybie stacjonarnym i niestacjonarnym. Jakie specjalizacje oferuje studentom ta obszerna dziedzina wiedzy?

Na poziomie studiów II stopnia są dwie specjalizacje stricte politologiczne i jedna interdyscyplinarna. I tak, marketing polityczny - to specjalizacja oferująca wiedzę i umiejętności praktyczne z dziedziny PR i reklamy. Kształci specjalistów stanowiących zaplecze dla polityków, pracowników agencji PR i reklamowych oraz samodzielnych ekspertów. Umożliwia poznanie mechanizmów działania komunikacji społecznej i politycznej, budowania wizerunku, tworzenia i odbioru reklam politycznych i społecznych. Pozwala samodzielnie analizować dane sondażowe oraz wywiady zogniskowane. Uczy oceniać wpływ systemu politycznego i społecznego oraz historii i kontekstu kulturowego na planowanie strategii działań marketingowych. Drugą specjalizację stanowi współpraca zagraniczna, która przygotowuje ekspertów do współpracy z zagranicą w różnych obszarach, np. w imieniu partii politycznych, a także mogących podjąć pracę w firmach oraz instytucjach rządowych, samorządowych, organizacjach pozarządowych i międzynarodowych. Stanowi zarazem ofertę kontynuacji studiów magisterskich dla absolwentów kierunku stosunki międzynarodowe na poziomie licencjackim. Trzecią specjalizacją jest zarządzanie zespołami ludzkimi, realizowane m.in. wspólnie z psychologami i adresowane do wielu kierunków w SWPS. W jej ramach znajdują się niektóre treści zawarte w takich zwłaszcza powyższych specjalizacjach, jak: administracja samorządowa, marketing polityczny i współpraca zagraniczna.

Czy studenci mogą poszerzać swoją wiedzę na zajęciach i specjalizacjach oferowanych przez inne kierunki/wydziały SWPS?

Jak najbardziej. Na unikatowy charakter SWPS składa się m.in. interdyscyplinarność procesu studiowania rzadko, jak dotąd, występująca w uczelniach niepublicznych. Wyraża się to choćby w postaci poszerzania wiedzy na specjalizacjach międzywydziałowych, korespondujących ze specyfiką politologii. I tak, szeroka oferta nauczania, częstokroć egzotycznych języków obcych, w tym nordyckich, arabskiego, chińskiego czy hebrajskiego stymuluje zainteresowanie studentów politologii obszarami, na których występują te języki. Rozwinięty w uczelni kierunek kulturoznawczy pomaga z kolei w ukierunkowywaniu zainteresowań studentów na kwestie etnokulturowe. Podobna rolę pełni wobec politologów psychologia konfliktów międzykulturowych. Spośród specjalizacji międzywydziałowych, powiązanych z politologią, wypada przypomnieć specjalizację angielskojęzyczną pod nazwą social and political marketing (marketing polityczny i społeczny). Wybierając ją, studenci nabywają podstawowych umiejętności badania opinii publicznej. Poznają też mechanizmy działania komunikacji społecznej i politycznej, kreowania wizerunku, oraz tworzenia i odbioru reklam polityczno-społecznych.

Jednak specjalizacje to nie wszystko. Program politologii w SWPS jest podzielony na bloki profilowe, które umożliwiają ukierunkowanie wiedzy studenta. Jakie to bloki?

Trzy bloki profilowe jako takie występują na studiach II stopnia. W ramach pierwszego z nich - pod nazwą Europa i Unia Europejska - studenci otrzymują wiedzę, pozwalającą na analizowanie różnych tendencji i zjawisk społeczno-politycznych we współczesnej Europie, w tym procesu integracji europejskiej. Dodatkowo poszerzają swoją wiedzę o kulturowo-filozoficzny aspekt „europejskości", czy znajomość procesów globalizacji, a także nabywają praktyczną znajomość prawa UE w kwestiach gospodarczych i edukacyjnych. Blok drugi to opinia publiczna, marketing polityczny, wybory. Tu z kolei studenci poznają mechanizmy kształtowania opinii publicznej, budowania wizerunku, tworzenia i odbioru reklam politycznych i społecznych. Celem staje się tu wykształcenie umiejętności badania, interpretacji i przewidywania wydarzeń i zjawisk politycznych. I blok trzeci, władza w zmieniającym się świecie dotyczy ogólnie problematyki władzy, a w szczegółach takim kwestiom, jak samorządy, media, lobbing parlamentarny czy korupcjogenne układy między gospodarką a polityką.

Czy studenci politologii SWPS mają możliwość studiowania za granicą, np. w ramach programów wymian międzynarodowych? Na jakich uniwersytetach?

Temu m.in. służyły wykłady tej klasy naukowców co prof. Hans Dieter Klingemann z Niemiec, prof. Paul G. Lewis z Wielkiej Brytanii czy też dłuższe pobyty naukowo-dydaktyczne prof. Jana Kubika z USA. Uczelnia rekomenduje studentów zainteresowanych uczestnictwem w projektach badawczych oraz wyjazdami na stypendia naukowe, szkoły letnie czy objazdy studyjne. Można tu wskazać choćby szkoły: letnią i zimową, organizowane przez Kolegium Prawne Lajosa Batthyany'ego w Gyoer (Węgry) czy możliwości stypendialne oferowane przez struktury ruchu Rotary International w Polsce i na świecie, Fundację Heinricha Boella czy Friedricha Naumanna. W końcu marca 2009 r. grupa studentów wyjeżdża do Florencji na konferencję naukową pt. What ‘European-ness' means today? (Co dzisiaj oznacza europejskość?). Jest to efekt współpracy między wspomnianym już Międzynarodowym Konsorcjum Uniwersytetów Europejskich, którego SWPS jest członkiem a włoską Fundacją Del Bianco.

Studia są ważne, jednak dla studentów ważne jest także, czy mogą swoje zainteresowania poszerzać np. dzięki kołom naukowym. One zrzeszają pasjonatów, z którymi można badać rozmaite problemy życia politycznego. Jakie politologiczne koła naukowe działają w SWPS?

W naszej Katedrze funkcjonuje Koło Politologów, którym opiekuje się i koordynuje jego prace dr Mikołaj Cześnik. Wypada podkreślić, że studenci zaangażowani w prace Koła zawsze pomagają w organizowaniu Chodakowskich Debat Politycznych i wszelkich innych form działalności popularyzującej naukę. Jedną z głośniejszych inicjatyw, jaką samodzielnie zorganizowali była debata o współczesnej młodzieży z udziałem posłów na Sejm RP.

Z jakimi firmami współpracuje SWPS, aby ułatwić studentom odbycie praktyk, a absolwentom - znalezienie pracy. Gdzie absolwent politologii SWPS może podjąć pracę?

Nasi absolwenci nie boją się trudnej sytuacji na rynku. Po pierwsze, są w swojej dziedzinie ekspertami, a po drugie, potrafią znaleźć sobie na tym rynku nisze, nie obawiając się rozpoczęcia samodzielnej działalności. Dlatego zyskują duże możliwości zatrudnienia. Mogą zarządzać określonymi obszarami polityki samorządowej, projektami unijnymi, zdobywają specjalizacje dotyczące funduszy strukturalnych, zyskują praktyczne umiejętności szkoleniowe - wiedzą, jak wykreować wizerunek nie tylko polityków, ale też innych „produktów" - stają się specjalistami ds. public relations, marketingu politycznego, posiadają wiedzę dotyczącą współczesnej gospodarki. Mogą być zarówno politykami w sensie dosłownym, jak i doradcami polityków. Oferowane przez nas umiejętności stają się dla nich niezwykle przydatne na przykład w dyplomacji czy pracy w instytucjach europejskich lub centralnych w kraju. Świat i stosunki społeczne stały się niezwykle skomplikowane, o czym świadczy choćby dzisiejsza kryzysowa sytuacja. Dlatego specjaliści rozumiejący zachodzące współcześnie procesy są pożądani nie tylko w agendach rządowych, czy szerzej strukturach władzy, ale też w instytucjach finansowych, korporacjach i firmach prywatnych. Ten swoisty płodozmian kompetencyjny, widoczny u naszych absolwentów, stanowi podstawę ich wysokiej oceny wśród pracodawców.

* Dr hab., prof. SWPS Wawrzyniec Konarski - kierownik Katedry Nauk Politycznych SWPS. Specjalności: europolityka, nacjonalizm i ruchy nacjonalistyczne, partie i systemy partyjne, terroryzm. Autor wielu publikacji z dziedziny nauk politycznych w języku polskim i angielskim, m.in.: „Pragmatycy i idealiści: rodowód, typologia i ewolucja ugrupowań politycznych nacjonalizmu irlandzkiego w XX wieku", „System Konstytucyjny Irlandii", „Bałkany: etnokulturowe podłoże konfliktów" (współredakcja naukowa wraz z Adamem Koseskim).