hr award color

logo uswps nazwa 3

Play

RESEARCH IMPACT LEADERS
AWARDS 2019

ELSEVIER

previous arrow
next arrow
Slider

Znajdź studia dla siebie!

AJAX callback

Zobacz także:

Zrównoważona dieta pomoże uniknąć kłopotów z nadwagą i niedożywieniem dzieci. Ważne, by o nią dbać, ale nie można ciągle chodzić pod prąd albo liczyć na silną wolę. Ani swoją, ani dzieci - mówi dr Anna Januszewicz, psycholog z Uniwersytetu SWPS.

Zbadań prowadzonych w Polsce przez Instytut Matki i Dziecka wynika, że aż 28 proc. młodych ludzi przynajmniej raz dziennie spożywa słodycze, a ponad 23 proc. codziennie pije coca-colę lub inne napoje zawierające cukier. Ponad 36 proc. młodzieży nie je regularnie śniadań. Zalecaną normę spożycia owoców spełnia niewiele więcej niż 18 proc., a warzyw - nieco ponad 13 proc. Jednocześnie wiadomo, że około 15 proc. uczniów ma nadmierną masę ciała, a co szósty polski nastolatek zgłasza poważne dolegliwości zdrowotne.

Duet zgrany, choć nieoczywisty

Wbrew pozorom nadmierna masa ciała i niedożywienie są ze sobą ściśle związane. Niedożywienie nie oznacza bowiem zawsze niedoboru składników energetycznych, takich jak węglowodany, tłuszcze, białka, ale przede wszystkim różnych składników odżywczych, takich jak witaminy i minerały. Dieta obfitująca w słodycze, słone przekąski i szybkie, przetworzone dania, a jednocześnie uboga w warzywa i owoce najczęściej prowadzi zarówno do nadmiernej masy ciała, jak i do niedożywienia. Problemem są więc zarówno nawyki jedzenia niezdrowych produktów, np. słodyczy, jak i zachowania związane z unikaniem tego, co odżywcze, np. warzyw. Jak można je zmienić?.

Dieta obfitująca w słodycze, slone przekąski i wysoko przetworzone dania, a jednocześnie uboga w warzywa i owoce prowadzi zarówno do nadwagi, jak i do niedożywienia.

Słodko i dydaktycznie

Jak dowodzą badania, jednym z czynników najsilniej związanych z nawykami żywieniowymi jest dostępność określonych produktów. Wynika z tego, że aby ułatwić dzieciom ograniczanie tłustych i słodkich łakoci, trzeba w miarę możliwości eliminować je z ich otoczenia. Nie ma co liczyć na motywację czy silną wolę, które sprawią, że młodzi ludzie zachowają rozwagę i będą wystrzegać się tego, co kaloryczne i niezdrowe. Duży problem mają z tym nawet dorośli, więc nie oczekujmy, że dzieci, które są bardziej spontaniczne i skoncentrowane na teraźniejszości niż na skutkach własnych działań, pozostaną niezłomne, kiedy sklepiki szkolne obfitują w słodycze, a w domu ciastka leżą na stole.

Nie chodzi jednak o całkowitą eliminację pokus z otoczenia dzieci. Słodycze podawane okazjonalnie mogą służyć jako pretekst do tego, by uczyć dzieci umiarkowanego ich spożywania. Tu jednak wchodzimy w kolejny ważny temat: jak uczyć umiaru, czyli jak kształtować samokontrolę młodego człowieka.

Im mniej pokus, tym lepiej

Samokontrola to każdy wysiłek w kierunku zmiany własnych reakcji. Ma miejsce wtedy, gdy zachowania dla nas łatwe, np. nawykowe czy zgodne z impulsami, zastępujemy trudniejszymi. Przykładem jest tutaj powstrzymywanie się przed zjedzeniem ciastka, którym jesteśmy częstowani, na rzecz zdrowia czy dobrego wyglądu w przyszłości. To zadanie mogą ułatwić młodym różne strategie.

Z badań zespołu TEMPEST wynika, że młodzież, która używa strategii samokontroli, je mniej przekąsek i pije mniej napojów gazowanych. Przejawem stosowania strategii samoregulacyjnych jest np. unikanie miejsc, w których zwykle się przejadamy, kontrola pokus, np. poprzez zastępowanie wysokokalorycznych przekąsek owocami, rozpraszanie uwagi, czyli np. zajmowanie się czymś innym zamiast zjedzenia nie zdrowej przekąski, tłumienie, czyli np. ignorowanie zapachu kuszącego produktu. Warto też ustalać zasady, np. ile słodyczy można zjeść na dzień, lub rozważać cele, np. zastanawiając się, czego naprawdę się chce, kiedy pojawia się ochota na zjedzenie nie zdrowego produktu.
Dorośli mogą uczyć dzieci takich strategii poprzez wspólne przygotowywanie planu. Można np. ustalić z dzieckiem, że jeśli w drodze ze szkoły poczuje chęć kupienia sobie frytek, to pomyśli o pysznym obiedzie, jaki czeka na nie w domu, albo kupi sobie ulubiony owoc. Warto jednak pamiętać, że skutecznie samokontroli uczą tylko rodzice, którzy sami ją stosują. Zauważmy, że zastosowanie większości z przytoczonych strategii wymaga sporo wysiłku związanego ze sterowaniem własnym zachowaniem. Ponadto samokontrola bywa zawodna, zwłaszcza kiedy jesteśmy zmęczeni czy przeciążeni innymi zadaniami. Częstowanie się małym kawałkiem czekolady, odwracanie uwagi od chipsów, które podano na imprezie, bądź odwoływanie się do zasad zdrowego odżywiania mogą nie zadziałać, kiedy młody człowiek ma na głowie inne sprawy albo przeżywa stres. Uczenie samokontroli może więc pomóc radzić sobie z otoczeniem powodującym powstawanie otyłości, ale nie powinno zastępować wysiłków ukierunkowanych na jego zmianę. Zdrowe zachowania żywieniowe nie będą trwałe, jeśli oznaczają ciągłe chodzenie pod prąd.

Aby zadbać o zdrową dietę dzieci, rodzice powinni kontrolować to, co sami jedzą i kupują, i pamiętać, że skutecznie samokontroli nauczą dzieci tylko wtedy, gdy stosują ją sami.

Lubimy to, co znamy

Aby zachęcić dzieci do jedzenia warzyw i innych zdrowych produktów, trzeba przede wszystkim dbać o to, by miały do nich stały dostęp, np. poprzez podawanie określonych potraw na rodzinnym stole. Warto też modelować takie zachowania w trakcie spożywania wspólnych posiłków. Badania dowodzą, że młodzi ludzie preferują żywność, którą znają z domu, i wybierają ją także, gdy przebywają poza nim. Dostępność określonych produktów ma więc krótko- i długotermino we konsekwencje. W badaniach wielokrotnie również wskazywano na znaczenie modelowania. Udowodniono np., że dzieci częściej jedzą śniadania, jeśli obserwują, że robią to ich rodzice, a dane eksperymentalne wykazały, że dzieci w wieku od dwóch do pięciu lat jadły nową żywność szybciej i w większych ilościach, gdy jadł ją także dorosły. Wskazuje się, że modelowanie jest silniejszym źródłem wpływu niż rozmowy o zdrowym odżywianiu. Aby zadbać o środowisko żywieniowe dzieci, rodzice powinni więc kontrolować to, co sami jedzą i kupują. Świat dziecka nie kończy się jednak w domu. Ważne jest także to, co dzieje się poza nim.

Programy dla młodych i z młodymi

W Polsce realizuje się liczne programy mające na celu zmianę nawyków żywieniowych dzieci i młodzieży. Skupiają się one na edukacji w zakresie zdrowego odżywiania, monitorowaniu masy ciała młodych ludzi, udzielaniu im instruktażu, jak jeść, uczeniu dokonywania wyborów w sklepie, np. czytania etykiet na produktach spożywczych, bądź na dokonywaniu zmian środowiskowych. Wykazano jednak, że programy te nie wykorzystują odpowiednio psychologicznych technik zmiany zachowania, nie uczą, jak stosować strategie samokontroli. Dodatkowo trafiają tylko do części dzieci i młodzieży, ponieważ są realizowane w wybranych szkołach i społecznościach lokalnych. Takie nierówności trudno wyrównać pojedynczymi oddolnymi inicjatywami burmistrza, dyrektora szkoły czy rodziców. Oprócz takich inicjatyw potrzebna jest też sprzyjająca polityka na poziomie krajowym, np. systemy znakowania żywności pozwalające na szybkie i łatwe rozpoznanie zdrowych produktów. Może to być np. system 0-5 gwiazdek, jak w oznaczeniu klasy hoteli, regulacje dotyczące reklamy żywności czy też zamiana ławek w szkołach na biurka „stand-up", czyli takie, przy których się stoi.

Aby programy i polityka promujące zdrową dietę i aktywny styl życia działały, nie mogą być wymyślane zza biurka. Powinny mówić młodym ludziom nie tylko,co jeść, ale także, jak to zrobić. Dlatego warto współtworzyć je z młodzieżą, która będzie z nich korzystać.

Takim programem jest właśnie ruszający w tym roku i finansowany przez Komisję Europejską pięcioletni program badawczy CO-CREATE. Program ten, realizowany przez badaczy z sześciu krajów Europy, Australii, RPA i USA, w tym z Uniwersytetu SWPS, pod kierownictwem prof. Aleksandry Łuszczyńskiej, ma na celu przygotowanie strategii politycznych wspierania nawyków żywieniowych i zwiększania aktywności fizycznej młodych ludzi. W proces tworzenia, wdrażania i selekcjonowania działań promujących zdrowy styl życia oraz redukujących epidemię otyłości i chorób żywieniowozależnych włączana będzie młodzież. Takie działania mają być przecież nie tylko skuteczne, lecz także atrakcyjne i dopasowane do ich potrzeb.

 

 

Artykuł był publikowany w lipcowym wydaniu "Newsweek Psychologia Extra 3/18”
Czasopismo dostępne na stronie »

258 anna januszewicz

O autorce

dr Anna Januszewicz - psycholog, specjalista psychodietetyk, kierownik studiów podyplomowych na kierunku psychodietetyka Uniwersytetu SWPS i współpracownik Centrum Badań Stosowanych nad Zachowaniami Zdrowotnymi i Zdrowiem CARE-BEH. Prezes Towarzystwa Psychodietetyki i Instytutu Psychodietetyki.

Aktualności

Aktualności z Poznania 22-01-2020

Dzień z prawem

Prawo większości z nas kojarzy się z kodeksami, regułkami i setkami nie do końca zrozumiałych przepisów. A przecież prawo to dziedzina bliska życiu. Znajomość obowiązujących przepisów, świadomość własnych obowiązków i praw może w dużym stopniu ułatwić funkcjonowanie w społeczeństwie. Wykłady...

Czytaj więcej

Sukcesy pozanaukowe 11-12-2019

Srebrny Spinacz 2019 za Strefę Designu Uniwersytetu SWPS

Po raz kolejny otrzymaliśmy statuetkę w konkursie Złote Spinacze, w którym nagradzane są najskuteczniejsze, najbardziej kreatywne i najlepiej przygotowane kampanie i działania komunikacyjne. Tym razem grono ekspertów doceniło nasz projekt Strefa...

Czytaj więcej

Sukcesy pozanaukowe 20-01-2020

Praca Anny Gondek-Grodkiewicz z Uniwersytetu SWPS we Wrocławiu w albumie Grand Press Photo

Praca Anny Gondek-Grodkiewicz z Katedry Grafiki Uniwersytetu SWPS we Wrocławiu znalazła się w jubileuszowym albumie z okazji 15-lecia jedynego polskiego konkursu fotografii prasowej Grand Press Photo. Wydawnictwo zawiera 661 zdjęć autorstwa...

Czytaj więcej

Webinar 23-01-2020

Muzyka fortepianowa i podróże: Hania Rani i Ewa Gruszka-Dobrzyńska

Dlaczego zdecydowała się porzucić muzykę klasyczną na rzecz autorskich kompozycji? Czy podróże są dla niej muzyczną inspiracją? Jak łączy życie codzienne z wymagającą pracą muzyka? Zapraszamy na spotkanie online z Hanią...

Czytaj więcej

Poznań 23-01-2020

Trudne emocje – smutek, lęk, złość, poczucie winy

Złość, smutek, tęsknota, poczucie winy, bezradność, wstyd, strach – człowiek mierzy się w swoim życiu z wieloma ciężkimi sytuacjami, a więc również trudnymi emocjami. Odbieramy je jako bardzo nieprzyjemne, sprawiają...

Czytaj więcej

Webinar 31-01-2020

Jak radzić sobie z trudnymi emocjami? – webinar dla młodzieży

Uczucia działają szybciej niż rozsądek. To jednak dzięki nim możemy podejmować decyzje o tym, jak się zachowujemy. Obecność w nas trudnych emocji – smutku, gniewu, strachu, odrazy czy bezsilności –...

Czytaj więcej

Aktualności z Wrocławia 17-02-2020

Masz prawo. Interkulturowy warsztat legal design thinking

Razem z Katedrą Grafiki wrocławskiego Uniwersytetu SWPS po raz kolejny zapraszamy do udziału w interkulturowym, interdyscyplinarnym warsztacie myślenia projektowego, który potrwa od 17 do 23 lutego 2020 r. w niemieckim...

Czytaj więcej

Nadchodzące konferencje

Blogosfera Uniwersytetu SWPS

Blog Strefy Zarządzania 14-01-2020

Nowy model zarządzania i przywództwa – kierunki zmian – dr Małgorzata Bonikowska

Specjaliści od zarządzania są zgodni: nadchodzi koniec ery szefów i rządzenia oraz związanych z nimi folwarcznych stosunków zarówno w firmach, jak i na szczeblu politycznym. Rządzenie powinno zostać zastąpione przez pr...

Czytaj więcej

Blog Strefy Designu 08-01-2020

Przyszłość? Cyrkularne produkty cyfrowe! – Monika Sznel

Tracimy świat, który znaliśmy do tej pory. Co powinniśmy zrobić, żeby zminimalizować swój negatywny wpływ na środowisko? Zdaniem Moniki Sznel odpowiedzią na to pytanie jest projektowanie cyrkularne. „Zmiana na poziomie...

Czytaj więcej

Blog Strefy Prawa 21-12-2019

Rzeczywistość pod znakiem wódki i noża, czyli dlaczego ludzie zabijają

Odkąd istnieją ludzie, są również zabójstwa. Pierwsze znane zabójstwo zostało opisane w „Biblii”. Kain zabił swojego brata Abla, bo mu zazdrościł, że Bóg przyjął jego ofiarę. Kain ukrył zwłoki brata, ale jego zbrodnia ...

Czytaj więcej