hr award color

logo uswps nazwa 3

DRZWI OTWARTE
23 listopada 2019 r.
Slider

Znajdź studia dla siebie!

AJAX callback

Zobacz także:

Sprawy, którymi się zajmują policyjne Archiwa X, tylko pozornie są beznadzieje. Nie istnieje bowiem coś takiego, jak zbrodnia doskonała. Zawsze pozostają ślady. Ale nie zawsze będą one wyglądały tak, jak w amerykańskich serialach kryminalnych. Działalność plicyjnych Archiwów X przybliża dr Joanna Stojer-Polańska, kryminalistyk, wykładowczyni na Uniwersytecie SWPS w Katowicach.

Kiedy już wydawało się, że zaginiony Marek pozostanie na zawsze tylko zaginionym, człowiekiem bez grobu i bez pożegnania ze światem żywych, funkcjonariusze od spraw trudnych i beznadziejnych jeszcze raz poszukali śladów. Tych niematerialnych, bo po tylu latach od zbrodni ciężko znaleźć inne. Pomimo upływu 15 lat, szczątki odnaleziono, a winni zabójstwa zostali ukarani. Motyw był wręcz banalny, dlatego trudny do zrozumienia – chęć ułożenia życia z nowym partnerem. Sprawcą okazała się żona. Ciało zaś było ukryte blisko domu.

Takich spraw można przywołać dziesiątki. Raz zaginięcie, innym razem utonięcie albo upadek z wysokości. Pozornie brak cech przestępstwa. Zdarzały się nawet zgony zakwalifikowane pierwotnie jako naturalne, to znaczy bez udziału osób trzecich, które po latach okazały się być perfidnymi zabójstwami. W takich sprawach działają funkcjonariusze z tak zwanych Archiwów X. Sprawy, którymi się zajmują, tylko pozornie są beznadzieje. Nie istnieje bowiem coś takiego, jak zbrodnia doskonała. Zawsze pozostają ślady. Ale nie zawsze będą one wyglądały tak, jak w amerykańskich serialach kryminalnych.

Policyjne Archiwum X

Archiwum X to potoczne określenie zespołu funkcjonariuszy zajmującego się sprawami, które przed laty nie zostały wyjaśnione. Archiwa X działają w każdym województwie. Zajmują się przede wszystkim sprawami wątpliwych zgonów i zaginięciami. W zależności od specyfiki danego archiwum, policjanci pracują nad wybranymi zagadkami kryminalnymi. Krakowskie Archiwum X może się pochwalić wieloma sukcesami w ujawnianiu i wykrywaniu spraw z tak zwanej ciemnej liczby zabójstw.

Ujawnienie polega na tym, że dowiadujemy się o przestępstwie, które zostało popełnione, ale nie widnieje w statystykach przestępczości. Jak chociażby zaginięcie. Osiemnaście lat temu zaginęła Joanna Matjaszek. Spotkała się ze swoim chłopakiem i nikt jej więcej nie widział. Najprawdopodobniej jest ofiarą zabójstwa. Robert Wójtowicz zaginął 23 lata temu. Najprawdopodobniej zabiła go osoba z kręgu duchownych, którą obdarzył zaufaniem. Sprawa ciągle w toku. Ale bywa, że fakt popełnienia zbrodni jest powszechnie znany, poszukiwany jest zaś sprawca. Sprawa Iwony Cygan. Bestialsko zamordowana 18 lat temu. Sprawcy do dzisiaj nieukarani. Sprawa oskórowanej studentki z Krakowa sprzed 20 lat. Do dziś toczą się czynności procesowe w tej sprawie. Zawsze trzeba mieć nadzieję, że sprawcę uda się wykryć. Zabójstwa bywają ukryte w innych rubryczkach oficjalnych danych statystycznych, jak chociażby utonięcie czy nieumyślne spowodowanie śmierci. Jednak nawet w sprawach sprzed lat możliwe jest odnalezienie prawdy. I to jest cel działania krakowskiego Archiwum X przy Komendzie Wojewódzkiej Policji w Krakowie.

W innych komendach wojewódzkich także działają „wydziały do spraw beznadziejnych”. Funkcjonariusze zazwyczaj działają w ramach wydziału kryminalnego danej Komendy Wojewódzkiej Policji albo w jednostkach wyspecjalizowanych w poszukiwaniach. Nazwa Archiwum X jest nazwą nieoficjalną, ale dobrze oddaje specyfikę pracy. Policjanci wracają do spraw zamkniętych, zwanych też „cold cases”. Analiza po latach, często pod innym kątem albo przy wykorzystaniu nowych metod śledczych, daje szansę na rozwiązanie.

Praca w Archiwum X

Sposób pracy owiany jest tajemnicą. Za to nie jest tajemnicą skuteczność Archiwów X. Przez lata ich działalności funkcjonariusze doprowadzili do skazania wielu sprawców zabójstw. Czas w takiej sytuacji jest sprzymierzeńcem. Co prawda trzeba się liczyć z możliwością przedawnienia, które w przypadku zabójstw wynosi 30 lat, jednak zwykle po latach od popełniania zbrodni sprawcy przestępstw, jak wszyscy inni ludzie, popełniają błędy. Policjanci z Archiwum X wykorzystują przede wszystkim ogromne doświadczenie zawodowe – swoje oraz biegłych, z którymi współpracują. Korzystają także z możliwości, jakie oferuje współczesna kryminalistyka: genetyka sądowa, toksykologia, antropologia sądowa czy też entomologia sądowa.

W ramach samego zespołu pracują tylko policjanci. Rozwiązywanie spraw kryminalnych wymaga interdyscyplinarnego podejścia, więc na rzecz rozwiązania konkretnej sprawy pracują medycy sądowi, psycholodzy, płetwonurkowie, antropolodzy, genetycy oraz inni naukowcy i biegli z obszaru nauk sądowych.

Kiedy brak śladów jest śladem…

Jednak twórca krakowskiego Archiwum X bywa sceptyczny wobec tego, co oferuje tradycyjnie rozumiana kryminalistyka: „Gdyby Indianie wykonywali odlewy traseologiczne śladów przemieszczania się zwierząt, nigdy nie zjedliby kolacji.”. Oznacza to, że nie powinniśmy się skupiać tylko na śladach materialnych, ale analizować całą zastaną rzeczywistość. W szczególności patrzeć na ślady, których brakuje.

Jest to innowacyjne podejście do badania śladów, bowiem w przekonaniu szefa krakowskiego Archiwum X „brak śladów także jest śladem”. Często ważniejszym niż ujawnione ślady linii papilarnych czy ślady krwi. Koniecznie trzeba też analizować „ślady na duszy” – bo człowiek po dokonaniu zabójstwa zmienia się i to także będzie śladem w sprawie. Nie można się skupiać tylko na samym zabezpieczaniu dowodu, ale trzeba patrzeć całościowo, w szczególności na to, co sprawca chciał ukryć. Dlatego policjanci z zespołu krakowskiego Archiwum X stosują metodę impresjonistyczną. Nawiązuje ona do nurtu w malarstwie, a chodzi o to, by wszystkie ślady potraktować jak plamy. Same w sobie nic nie znaczą na konkretnym obrazie. Jeżeli jednak będziemy je interpretować, analizować i badać jako całość, to obraz stanie się czytelny, a one zyskają wartość zarówno wykrywczą, jak i dowodową. W tym ujęciu ważne są także plamy pozornie niewidoczne i pozornie nieistotne.

Koniecznie trzeba też analizować „ślady na duszy” – bo człowiek po dokonaniu zabójstwa zmienia się i to także będzie śladem w sprawie. Nie można się skupiać tylko na samym zabezpieczaniu dowodu, ale trzeba patrzeć całościowo, w szczególności na to, co sprawca chciał ukryć.

Bardzo ważne jest badanie motywu. Tego nie widać w śladach materialnych, które zostały na miejscu zdarzenia. Jeśli w ogóle mamy jakieś miejsce zdarzenia – bo często przy zaginięciach nie mamy nic. To znaczy pozornie i w sensie dosłownym nie widać nic, jednak gdy się dokładnie przyjrzeć, zagadka zostaje rozwiązana. Warto zastanowić się, komu zaginięcie tej konkretnej osoby było na rękę? Kto skorzystał na danej śmierci? Często nic nie znaczące szczegóły okazują się decydujące. Drobne słowa wypowiedziane przez podejrzewanego. Gesty i emocje, które pokazał. Próba wczucia się w intencje zabójcy jest trudna, bo, jak mówi szef krakowskiego Archiwum X: „Człowiekowi o złym sercu rozum podpowiada złe rozwiązania”. Trzeba znaleźć tego człowieka, poznać jego intencje. Kiedy poznajemy motyw, spora część zagadki zostaje rozwiązana. Dopiero potem szuka się miejsca zbrodni. Często „wszystko jest w aktach, ale trzeba spojrzeć z innej perspektywy”.

W krakowskim Archiwum X pracują policjanci, którzy posiadają duże doświadczenie w prowadzeniu trudnych spraw. Rozwiązują sprawy często po wielu latach od samego zdarzenia. Działają zarówno procesowo, jak i operacyjne. Oznacza to, że z jednej strony działają w ramach postępowania karnego, na przykład procesu o zabójstwo, a innym razem jeszcze przed formalnym wszczęciem śledztwa działają „pod przykryciem”. Czyli prowadzą niejawne czynności jeszcze przed oficjalnym podjęciem sprawy. Takie połączenie pozwala ujawnić zdarzania kryminalne i doprowadzić je przed wymiar sprawiedliwości.

Zaginięcia kryminalne w pracy krakowskiego Archiwum X

Policjanci pracują przy sprawach trudnych, dlatego że większość ze spraw formalnie jest „tylko zaginięciem”. Zaginięcia to najtrudniejsze zagadki kryminalne. I znowu, odwrotnie niż w serialu kryminalnym, gdzie zawsze poznajemy rozwiązanie – tutaj czasami nie wiemy nic, bo do zaginięcia doszło wiele lat temu, niektórzy świadkowie już nie żyją, inni milczą, nie jest znane miejsce, gdzie mogło dojść do popełniania przestępstwa. W takiej sytuacji nic nie pomoże nowoczesne laboratorium kryminalistyczne, bowiem nie ma śladów, które możemy zbadać. Trzeba „wejść w ciemny las”, jak mówi szef krakowskiego Archiwum X. I zawsze szukać prawdy.

Zaginięcia to najtrudniejsze zagadki kryminalne. I znowu, odwrotnie niż w serialu kryminalnym, gdzie zawsze poznajemy rozwiązanie – tutaj czasami nie wiemy nic, bo do zaginięcia doszło wiele lat temu, niektórzy świadkowie już nie żyją, inni milczą, nie jest znane miejsce, gdzie mogło dojść do popełniania przestępstwa.

 

Najtrudniejsze jest zaakceptowanie faktu, że „każda sprawa ma swój czas”. To też często powtarzane słowa przez Bogdana. Nie wiadomo więc, czy w sprawie zaginięcia sprzed 18 lat ślady uda się znaleźć dziś, za tydzień czy za 2 lata. A może jutro zgłosi się świadek, który opowie o tym, że widział moment ukrywania ciała? Może przypadkowa osoba natknie się na szczątki ludzkie? Może pies na spacerze wykopie czaszkę? Choć tak naprawdę nie istnieje przypadek. Jest tylko synchroniczność. I znowu szef krakowskiego Archiwum X tłumaczy: „Tak miało być, te pozornie niezwiązane ze sobą zdarzenia zaistniały w tym czasie i miejscu, bo sprawa ma się wyjaśnić”. Rodziny ofiar czekają na sprawiedliwość, a przede wszystkim na poznanie prawdy o tym, co się naprawdę wydarzyło.

Oczywiście są sprawy, gdzie badania genetycznie czy daktyloskopijne wspomagają działania funkcjonariuszy. Korzystają także z pomocy biegłego od badań wariograficznych. Poszukiwanie kłamstwa jest bardzo ważne w ich pracy. Przecież to też ślad, tylko że niematerialny. W pracy zespołu przydatne są także możliwości, jakie daje współcześnie monitoring. Również takie narzędzia, jak georadar, sonar czy wykorzystanie psa zwłokowego są dla nich dostępne. Ale najważniejsza jest intuicja. Niezawodna, bo zbudowana na wieloletnim doświadczeniu.

Perspektywy

Do Archiwów X trafiają sprawy nierozwiązane. Oczywiście nie wszystkie. Są przecież i takie, o których jeszcze organy ścigania nie wiedzą. Zdarzało się wielokrotnie, że w ramach jednej sprawy pojawiały się wątki prowadzące do kolejnych nieujawnionych zdarzeń kryminalnych. Jeśli policjanci z Archiwów X otrzymają zielone światło, że mogą działać na swoich zasadach – ich skuteczność będzie rosła. Z każdą rozwiązaną sprawą wiemy więcej, kolejny sprawca zostaje ujawniony, poznajemy kolejne meandry działalności kryminalnej człowieka. Dowiadujemy się, do czego jest zdolny, i co trzeba zrobić, aby go wykryć. Potrzeba także zmian w zakresie świadomości prawnej, jak chociażby w obszarze skazań za zabójstwo bez odnalezienia ciała ofiary. Biblijny Tomasz twierdził, że: „Jeżeli na rękach Jego nie zobaczę śladów gwoździ i nie włożę palca mego do boku Jego, nie uwierzę” (J, 20-24). Czy rzeczywiście, jeśli nie ma ciała, to znaczy, że zbrodni nie było?

Jak więc ocenić skuteczność Archiwów X ? Może trzeba to ująć tak: oni wiedzą, kto zabił. Nie zawsze będą to w stanie udowodnić przed sądem, a więc nie pochwalą się statystykami skazań, ale ich zaangażowanie powoduje, że sprawcy zabójstw nie mogą spać spokojnie.

 

258 joanna stojar polanska

O autorce

dr Joanna Stojer-Polańska – kryminalistyk, specjalistka i wykładowczyni z zakresu kryminalistyki oraz zwalczania przestępczości. Bada ciemną liczbę przestępstw – wykroczeń, które nie są objęte przez statystyki kryminalne, gdyż nigdy nie zostały zgłoszone do organów ścigania. Zajmuje się analizą przypadków zgonów, przy których możliwe są rożne wersje śledcze: zabójstwo, samobójstwo lub nieszczęśliwy wypadek. Jest współautorką interdyscyplinarnej publikacji „Samobójstwa. Stare problemy. Nowe rozwiązania”. W ramach konkursu eNgage Fundacji na rzecz Nauki Polskiej realizowała projekt „Kryminalistyka, czyli rzecz o szukaniu śladów oraz zwierzętach na służbie”. Redaktor naukowa książek „Przypadki kryminalne. Poszukiwania zaginionych jako problem interdyscyplinarny” i „Przypadki kryminalne. Rola współpracy interdyscyplinarnej w badaniu ciemnej liczby przestępstw”. Dowiedz się więcej o książkach »

Aktualności

Webinar 19-11-2019

Studia I stopnia czy jednolite magisterskie — czym…

Studia I stopnia, jednolite magisterskie, a może studia dla magistrów i licencjatów – oferta studiów wyższych Uniwersytetu SWPS jest bardzo bogata. To ponad 20 kierunków i kilkadziesiąt specjalizacji w pięciu miastach – Warszawie, Wrocławiu, Poznaniu, Katowicach i Sopocie. Czym charakteryzują się...

Czytaj więcej

Sukcesy 31-10-2019

„Wrocław bez barier” dla naszej wrocławskiej filii!

– Kiedyś zdecydowaliśmy, że będziemy kształcić naszych studentów – przyszłych projektantów – przez uwrażliwianie ich na kwestie społeczne i wyzwania cywilizacyjne: ta nagroda potwierdza, że to była dobra decyzja! –...

Czytaj więcej

Sukcesy 08-11-2019

Wykładowcy School of Ideas nominowani do nagród „Architektury Murator”

Troje wykładowców School of Ideas – Marta Żakowska, Martyna Obarska i Jacek Grunt-Mejer – zostało nominowanych do prestiżowych nagród architektonicznych Osobowości 25-lecia miesięcznika „Architektura Murator”. Plebiscyt wskazuje postaci, które w ciągu ostatniego...

Czytaj więcej

Webinar 20-11-2019

Psychologia cen – jak wpływać na decyzje zakupowe klientów?

Czy zarabia się na odpowiednim kształtowaniu cen swoich produktów i usług? Dowiedz się, jaką rolę pełni cena w procesie decyzji zakupowych twoich klientów. Odkryj, od czego zależy akceptacja cen oraz...

Czytaj więcej

Wrocław 21-11-2019

Dzień Życzliwości 2019

Biuro Promocji Miasta i Turystyki już po raz 14 zaprasza mieszkańców Wrocławia na wydarzenia związane z obchodami Dnia Życzliwości. Hasło tegorocznej edycji „Życzliwie, razem, blisko!” zachęca do umacniania więzi społecznych...

Czytaj więcej

Webinar 21-11-2019

Przemoc domowa może dotknąć każdego – jak reagować?

W czterech ścianach dochodzi często do przemocy: fizycznej, psychicznej, seksualnej, ekonomicznej. Najbliższe otoczenie o niej wie, mimo to często nie reaguje. Z danych statystycznych wynika, że każdego roku bitych i...

Czytaj więcej

Aktualności z Warszawy 22-11-2019

Remembering cheaters: An evolutionary perspective on memory

W ciągu setek lat ewolucji ludzki umysł przystosował się do zapamiętywania rozwiązań problemów, z którymi borykali się nasi przodkowie. Jedną z takich adaptacji jest umiejętność zapamiętywania sytuacji, w których ktoś...

Czytaj więcej

Nadchodzące konferencje

Blogosfera Uniwersytetu SWPS

Blog Strefy Psyche 15-11-2019

Klaps to nie bicie? Dowiedz się, co klaps robi z psychiką dziecka

„To tylko klaps”, „Mnie też bili i wyszedłem na ludzi”, „Jeden klaps jeszcze nikomu nie zaszkodził”. Czy rzeczywiście klaps jest tak niewinny, jak często się uważa? Jak wpływa na psychikę dziecka i jakich zachowań je u...

Czytaj więcej

Blog Strefy Zarządzania 13-11-2019

Komunikacja w organizacji oparta na empatii

Osoby pracujące we współczesnych organizacjach stoją przed wieloma wyzwaniami. Firmy oczekują nie tylko wykonania określonych zadań, lecz także umiejętności współpracy – aby tworzyć efektywne, otwarte na innowacje i zd...

Czytaj więcej

Kultura 07-11-2019

Rozmowy kulturalne: P. Sołtys (Pablopavo) i P. Pustkowiak

Pierwszy odcinek cyklu Strefy Kultur poświęcony był przede wszystkim najnowszemu zbiorowi opowiadań Pawła Sołtysa (Pablopavo) „Nieradość”. Pisarz i muzyk w jednej osobie opowiedział m.in. o swojej pracy nad drugą książ...

Czytaj więcej