hr award color

logo uswps nazwa 3

DRZWI OTWARTE
7 września 2019 r.
Image is not available

studia I i II stopnia oraz jednolite magisterskie
szkoła doktorska i studia podyplomowe

Warszawa | Wrocław | Poznań | Katowice | Sopot

Rekrutacja 2019/20

previous arrow
next arrow
Slider

rekrutacja 20190start

Znajdź studia dla siebie!

AJAX callback

Zobacz także:

Sprawy, którymi się zajmują policyjne Archiwa X, tylko pozornie są beznadzieje. Nie istnieje bowiem coś takiego, jak zbrodnia doskonała. Zawsze pozostają ślady. Ale nie zawsze będą one wyglądały tak, jak w amerykańskich serialach kryminalnych. Działalność plicyjnych Archiwów X przybliża dr Joanna Stojer-Polańska, kryminalistyk, wykładowczyni na Uniwersytecie SWPS w Katowicach.

Kiedy już wydawało się, że zaginiony Marek pozostanie na zawsze tylko zaginionym, człowiekiem bez grobu i bez pożegnania ze światem żywych, funkcjonariusze od spraw trudnych i beznadziejnych jeszcze raz poszukali śladów. Tych niematerialnych, bo po tylu latach od zbrodni ciężko znaleźć inne. Pomimo upływu 15 lat, szczątki odnaleziono, a winni zabójstwa zostali ukarani. Motyw był wręcz banalny, dlatego trudny do zrozumienia – chęć ułożenia życia z nowym partnerem. Sprawcą okazała się żona. Ciało zaś było ukryte blisko domu.

Takich spraw można przywołać dziesiątki. Raz zaginięcie, innym razem utonięcie albo upadek z wysokości. Pozornie brak cech przestępstwa. Zdarzały się nawet zgony zakwalifikowane pierwotnie jako naturalne, to znaczy bez udziału osób trzecich, które po latach okazały się być perfidnymi zabójstwami. W takich sprawach działają funkcjonariusze z tak zwanych Archiwów X. Sprawy, którymi się zajmują, tylko pozornie są beznadzieje. Nie istnieje bowiem coś takiego, jak zbrodnia doskonała. Zawsze pozostają ślady. Ale nie zawsze będą one wyglądały tak, jak w amerykańskich serialach kryminalnych.

Policyjne Archiwum X

Archiwum X to potoczne określenie zespołu funkcjonariuszy zajmującego się sprawami, które przed laty nie zostały wyjaśnione. Archiwa X działają w każdym województwie. Zajmują się przede wszystkim sprawami wątpliwych zgonów i zaginięciami. W zależności od specyfiki danego archiwum, policjanci pracują nad wybranymi zagadkami kryminalnymi. Krakowskie Archiwum X może się pochwalić wieloma sukcesami w ujawnianiu i wykrywaniu spraw z tak zwanej ciemnej liczby zabójstw.

Ujawnienie polega na tym, że dowiadujemy się o przestępstwie, które zostało popełnione, ale nie widnieje w statystykach przestępczości. Jak chociażby zaginięcie. Osiemnaście lat temu zaginęła Joanna Matjaszek. Spotkała się ze swoim chłopakiem i nikt jej więcej nie widział. Najprawdopodobniej jest ofiarą zabójstwa. Robert Wójtowicz zaginął 23 lata temu. Najprawdopodobniej zabiła go osoba z kręgu duchownych, którą obdarzył zaufaniem. Sprawa ciągle w toku. Ale bywa, że fakt popełnienia zbrodni jest powszechnie znany, poszukiwany jest zaś sprawca. Sprawa Iwony Cygan. Bestialsko zamordowana 18 lat temu. Sprawcy do dzisiaj nieukarani. Sprawa oskórowanej studentki z Krakowa sprzed 20 lat. Do dziś toczą się czynności procesowe w tej sprawie. Zawsze trzeba mieć nadzieję, że sprawcę uda się wykryć. Zabójstwa bywają ukryte w innych rubryczkach oficjalnych danych statystycznych, jak chociażby utonięcie czy nieumyślne spowodowanie śmierci. Jednak nawet w sprawach sprzed lat możliwe jest odnalezienie prawdy. I to jest cel działania krakowskiego Archiwum X przy Komendzie Wojewódzkiej Policji w Krakowie.

W innych komendach wojewódzkich także działają „wydziały do spraw beznadziejnych”. Funkcjonariusze zazwyczaj działają w ramach wydziału kryminalnego danej Komendy Wojewódzkiej Policji albo w jednostkach wyspecjalizowanych w poszukiwaniach. Nazwa Archiwum X jest nazwą nieoficjalną, ale dobrze oddaje specyfikę pracy. Policjanci wracają do spraw zamkniętych, zwanych też „cold cases”. Analiza po latach, często pod innym kątem albo przy wykorzystaniu nowych metod śledczych, daje szansę na rozwiązanie.

Praca w Archiwum X

Sposób pracy owiany jest tajemnicą. Za to nie jest tajemnicą skuteczność Archiwów X. Przez lata ich działalności funkcjonariusze doprowadzili do skazania wielu sprawców zabójstw. Czas w takiej sytuacji jest sprzymierzeńcem. Co prawda trzeba się liczyć z możliwością przedawnienia, które w przypadku zabójstw wynosi 30 lat, jednak zwykle po latach od popełniania zbrodni sprawcy przestępstw, jak wszyscy inni ludzie, popełniają błędy. Policjanci z Archiwum X wykorzystują przede wszystkim ogromne doświadczenie zawodowe – swoje oraz biegłych, z którymi współpracują. Korzystają także z możliwości, jakie oferuje współczesna kryminalistyka: genetyka sądowa, toksykologia, antropologia sądowa czy też entomologia sądowa.

W ramach samego zespołu pracują tylko policjanci. Rozwiązywanie spraw kryminalnych wymaga interdyscyplinarnego podejścia, więc na rzecz rozwiązania konkretnej sprawy pracują medycy sądowi, psycholodzy, płetwonurkowie, antropolodzy, genetycy oraz inni naukowcy i biegli z obszaru nauk sądowych.

Kiedy brak śladów jest śladem…

Jednak twórca krakowskiego Archiwum X bywa sceptyczny wobec tego, co oferuje tradycyjnie rozumiana kryminalistyka: „Gdyby Indianie wykonywali odlewy traseologiczne śladów przemieszczania się zwierząt, nigdy nie zjedliby kolacji.”. Oznacza to, że nie powinniśmy się skupiać tylko na śladach materialnych, ale analizować całą zastaną rzeczywistość. W szczególności patrzeć na ślady, których brakuje.

Jest to innowacyjne podejście do badania śladów, bowiem w przekonaniu szefa krakowskiego Archiwum X „brak śladów także jest śladem”. Często ważniejszym niż ujawnione ślady linii papilarnych czy ślady krwi. Koniecznie trzeba też analizować „ślady na duszy” – bo człowiek po dokonaniu zabójstwa zmienia się i to także będzie śladem w sprawie. Nie można się skupiać tylko na samym zabezpieczaniu dowodu, ale trzeba patrzeć całościowo, w szczególności na to, co sprawca chciał ukryć. Dlatego policjanci z zespołu krakowskiego Archiwum X stosują metodę impresjonistyczną. Nawiązuje ona do nurtu w malarstwie, a chodzi o to, by wszystkie ślady potraktować jak plamy. Same w sobie nic nie znaczą na konkretnym obrazie. Jeżeli jednak będziemy je interpretować, analizować i badać jako całość, to obraz stanie się czytelny, a one zyskają wartość zarówno wykrywczą, jak i dowodową. W tym ujęciu ważne są także plamy pozornie niewidoczne i pozornie nieistotne.

Koniecznie trzeba też analizować „ślady na duszy” – bo człowiek po dokonaniu zabójstwa zmienia się i to także będzie śladem w sprawie. Nie można się skupiać tylko na samym zabezpieczaniu dowodu, ale trzeba patrzeć całościowo, w szczególności na to, co sprawca chciał ukryć.

Bardzo ważne jest badanie motywu. Tego nie widać w śladach materialnych, które zostały na miejscu zdarzenia. Jeśli w ogóle mamy jakieś miejsce zdarzenia – bo często przy zaginięciach nie mamy nic. To znaczy pozornie i w sensie dosłownym nie widać nic, jednak gdy się dokładnie przyjrzeć, zagadka zostaje rozwiązana. Warto zastanowić się, komu zaginięcie tej konkretnej osoby było na rękę? Kto skorzystał na danej śmierci? Często nic nie znaczące szczegóły okazują się decydujące. Drobne słowa wypowiedziane przez podejrzewanego. Gesty i emocje, które pokazał. Próba wczucia się w intencje zabójcy jest trudna, bo, jak mówi szef krakowskiego Archiwum X: „Człowiekowi o złym sercu rozum podpowiada złe rozwiązania”. Trzeba znaleźć tego człowieka, poznać jego intencje. Kiedy poznajemy motyw, spora część zagadki zostaje rozwiązana. Dopiero potem szuka się miejsca zbrodni. Często „wszystko jest w aktach, ale trzeba spojrzeć z innej perspektywy”.

W krakowskim Archiwum X pracują policjanci, którzy posiadają duże doświadczenie w prowadzeniu trudnych spraw. Rozwiązują sprawy często po wielu latach od samego zdarzenia. Działają zarówno procesowo, jak i operacyjne. Oznacza to, że z jednej strony działają w ramach postępowania karnego, na przykład procesu o zabójstwo, a innym razem jeszcze przed formalnym wszczęciem śledztwa działają „pod przykryciem”. Czyli prowadzą niejawne czynności jeszcze przed oficjalnym podjęciem sprawy. Takie połączenie pozwala ujawnić zdarzania kryminalne i doprowadzić je przed wymiar sprawiedliwości.

Zaginięcia kryminalne w pracy krakowskiego Archiwum X

Policjanci pracują przy sprawach trudnych, dlatego że większość ze spraw formalnie jest „tylko zaginięciem”. Zaginięcia to najtrudniejsze zagadki kryminalne. I znowu, odwrotnie niż w serialu kryminalnym, gdzie zawsze poznajemy rozwiązanie – tutaj czasami nie wiemy nic, bo do zaginięcia doszło wiele lat temu, niektórzy świadkowie już nie żyją, inni milczą, nie jest znane miejsce, gdzie mogło dojść do popełniania przestępstwa. W takiej sytuacji nic nie pomoże nowoczesne laboratorium kryminalistyczne, bowiem nie ma śladów, które możemy zbadać. Trzeba „wejść w ciemny las”, jak mówi szef krakowskiego Archiwum X. I zawsze szukać prawdy.

Zaginięcia to najtrudniejsze zagadki kryminalne. I znowu, odwrotnie niż w serialu kryminalnym, gdzie zawsze poznajemy rozwiązanie – tutaj czasami nie wiemy nic, bo do zaginięcia doszło wiele lat temu, niektórzy świadkowie już nie żyją, inni milczą, nie jest znane miejsce, gdzie mogło dojść do popełniania przestępstwa.

 

Najtrudniejsze jest zaakceptowanie faktu, że „każda sprawa ma swój czas”. To też często powtarzane słowa przez Bogdana. Nie wiadomo więc, czy w sprawie zaginięcia sprzed 18 lat ślady uda się znaleźć dziś, za tydzień czy za 2 lata. A może jutro zgłosi się świadek, który opowie o tym, że widział moment ukrywania ciała? Może przypadkowa osoba natknie się na szczątki ludzkie? Może pies na spacerze wykopie czaszkę? Choć tak naprawdę nie istnieje przypadek. Jest tylko synchroniczność. I znowu szef krakowskiego Archiwum X tłumaczy: „Tak miało być, te pozornie niezwiązane ze sobą zdarzenia zaistniały w tym czasie i miejscu, bo sprawa ma się wyjaśnić”. Rodziny ofiar czekają na sprawiedliwość, a przede wszystkim na poznanie prawdy o tym, co się naprawdę wydarzyło.

Oczywiście są sprawy, gdzie badania genetycznie czy daktyloskopijne wspomagają działania funkcjonariuszy. Korzystają także z pomocy biegłego od badań wariograficznych. Poszukiwanie kłamstwa jest bardzo ważne w ich pracy. Przecież to też ślad, tylko że niematerialny. W pracy zespołu przydatne są także możliwości, jakie daje współcześnie monitoring. Również takie narzędzia, jak georadar, sonar czy wykorzystanie psa zwłokowego są dla nich dostępne. Ale najważniejsza jest intuicja. Niezawodna, bo zbudowana na wieloletnim doświadczeniu.

Perspektywy

Do Archiwów X trafiają sprawy nierozwiązane. Oczywiście nie wszystkie. Są przecież i takie, o których jeszcze organy ścigania nie wiedzą. Zdarzało się wielokrotnie, że w ramach jednej sprawy pojawiały się wątki prowadzące do kolejnych nieujawnionych zdarzeń kryminalnych. Jeśli policjanci z Archiwów X otrzymają zielone światło, że mogą działać na swoich zasadach – ich skuteczność będzie rosła. Z każdą rozwiązaną sprawą wiemy więcej, kolejny sprawca zostaje ujawniony, poznajemy kolejne meandry działalności kryminalnej człowieka. Dowiadujemy się, do czego jest zdolny, i co trzeba zrobić, aby go wykryć. Potrzeba także zmian w zakresie świadomości prawnej, jak chociażby w obszarze skazań za zabójstwo bez odnalezienia ciała ofiary. Biblijny Tomasz twierdził, że: „Jeżeli na rękach Jego nie zobaczę śladów gwoździ i nie włożę palca mego do boku Jego, nie uwierzę” (J, 20-24). Czy rzeczywiście, jeśli nie ma ciała, to znaczy, że zbrodni nie było?

Jak więc ocenić skuteczność Archiwów X ? Może trzeba to ująć tak: oni wiedzą, kto zabił. Nie zawsze będą to w stanie udowodnić przed sądem, a więc nie pochwalą się statystykami skazań, ale ich zaangażowanie powoduje, że sprawcy zabójstw nie mogą spać spokojnie.

 

258 joanna stojar polanska

O autorce

dr Joanna Stojer-Polańska – kryminalistyk, specjalistka i wykładowczyni z zakresu kryminalistyki oraz zwalczania przestępczości. Bada ciemną liczbę przestępstw – wykroczeń, które nie są objęte przez statystyki kryminalne, gdyż nigdy nie zostały zgłoszone do organów ścigania. Zajmuje się analizą przypadków zgonów, przy których możliwe są rożne wersje śledcze: zabójstwo, samobójstwo lub nieszczęśliwy wypadek. Jest współautorką interdyscyplinarnej publikacji „Samobójstwa. Stare problemy. Nowe rozwiązania”. W ramach konkursu eNgage Fundacji na rzecz Nauki Polskiej realizowała projekt „Kryminalistyka, czyli rzecz o szukaniu śladów oraz zwierzętach na służbie”. Redaktor naukowa książek „Przypadki kryminalne. Poszukiwania zaginionych jako problem interdyscyplinarny” i „Przypadki kryminalne. Rola współpracy interdyscyplinarnej w badaniu ciemnej liczby przestępstw”. Dowiedz się więcej o książkach »

Aktualności

Aktualności z Warszawy 28-08-2019

Warsztaty przygotowawcze School of Ideas

Projektują nowe strategie działania. Kreują innowacyjne produkty i usługi służące poprawie jakości życia społecznego. Uczą się przewidywać trendy i jednocześnie budują profesjonalne portfolio. To studenci School of Ideas, nowatorskiego kierunku studiów, który podczas warsztatu przygotowawczego 28 sierpnia 2019 r. przybliżą...

Czytaj więcej

Sukcesy pozanaukowe 12-07-2019

Najlepszy start absolwentów Szkoły Prawa na rynku pracy

Z najnowszego raportu MNiSW wynika, że absolwenci Szkoły Prawa Uniwersytetu SWPS bardzo dobrze radzą sobie na rynku pracy. Monitoring pokazał, że szybko znajdują zatrudnienie po studiach i otrzymują najwyższe wynagrodzenie...

Czytaj więcej

Granty 07-08-2019

Laureaci konkursu ETIUDA NCN

Doktoranci z Uniwersytetu SWPS otrzymali stypendia Narodowego Centrum Nauki na realizację autorskich badań. Młodzi naukowcy zajmą się wpływem wdzięczności na nasz dobrostan psychiczny. Spróbują określić, dlaczego tak dużo czasu spędzamy...

Czytaj więcej

Nagrody i wyróżnienia 07-08-2019

Mistrzowski Start – nagrody przyznane!

Już wiemy, kto został laureatem programu stypendialnego Mistrzowski Start. Bezpłatne studia na Uniwersytecie SWPS rozpocznie kolejnych jedenaścioro utalentowanych kandydatów. Co roku nasza uczelnia promuje najzdolniejszych maturzystów, umożliwiając im studiowanie za darmo...

Czytaj więcej

Nagrody i wyróżnienia 09-08-2019

Znamy już laureatów programu Zmieniam Świat

Pomagają innym, nie są obojętni, wierzą, że dobrymi czynami mogą przenosić góry – w październiku zwycięzcy programu „Zmieniam Świat” rozpoczną bezpłatne studia na Uniwersytecie SWPS. Co roku uczelnia wspiera młodych...

Czytaj więcej

Sopot 29-08-2019

Jakie strategie seksualne stosują kobiety?

Od wieków kobiety stosują różnorodne strategie mające na celu przyciągnąć atrakcyjnego partnera. Od czego one zależą? Czy zmieniają się w zależności od cyklu owulacyjnego? Na ile są uświadomione? Jak inteligencja...

Czytaj więcej

Webinar 29-08-2019

Stres w pracy – jak go opanować?

Jednym się wydaje, że nie mogą funkcjonować bez niego, drugim – że przez niego. Stres. Nie unikniemy go w pracy, choćbyśmy stronili od kontaktu z innymi pracownikami i zapętlali w...

Czytaj więcej

Nadchodzące konferencje

Blogosfera Uniwersytetu SWPS

Blog Strefy Prawa 15-08-2019

Grill, hałas, opalanie topless – wszystko o zakłócaniu porządku publicznego

Sezon grillowy w pełni, ale w pełni korzystać z grilla nie wolno. Chyba, że się ma swój dom z działką lub harmonijne życie z mieszkańcami osiedla, którzy bez sprzeciwu wyrażają zgodę na grillowanie. To pierwsze możliwe...

Czytaj więcej

Blog Strefy Zarządzania 14-08-2019

Jak zarządzać emocjami w pracy?

Emocje? Ostrożnie! Przecież trzeba je do siebie dopuszczać tylko w określonych sytuacjach i umieć je kontrolować. A szczególnie w pracy. Dlaczego jest to mylne przeświadczenie? „Niektórzy twierdzą, że emocje to relikt ...

Czytaj więcej

Blog Strefy Psyche 14-08-2019

Dlaczego kobiety czują się samotne w związkach?

Jesteś w związku, ale czujesz się samotna? Nie otrzymujesz wsparcia ze strony partnera? Brakuje ci zrozumienia, rozmowy, autentycznego kontaktu? Wbrew pozorom samotność nie jest domeną singli – często wkrada się w nawe...

Czytaj więcej