Cyfrowe ułatwienia na uczelniach to korzyść dla wszystkich studentów
Kiedy myślisz o dostępności cyfrowej, masz przed oczami czytnik ekranu dla osób niewidomych? To oczywiście dobre skojarzenie, jednak to tylko wierzchołek góry lodowej. Z rozwiązań, które zostały zaprojektowane z myślą o dostępności, każdego dnia korzystamy wszyscy – często nawet o tym nie wiedząc. W polskim środowisku akademickim walka o inkluzywność cyfrową staje się dążeniem do komfortu każdej osoby studiującej i pracującej.
Dostępność cyfrowa to odpowiednik obniżonego krawężnika na chodniku. Choć powstał z myślą o osobach poruszających się na wózkach, to korzysta z niego rodzic z wózkiem dziecięcym, kurier dostarczający przesyłkę i rowerzysta. W świecie cyfrowym jest identycznie.
Napisy w filmach? Pomagają studentowi, który zapomniał słuchawek do pociągu.
Wysoki kontrast strony? Pozwala na naukę w pełnym słońcu na uczelnianym dziedzińcu.
Logiczna struktura dokumentu? Ułatwia szybkie wzrokowe przeskanowanie tekstu każdemu, kto szuka konkretnej informacji i ma mało czasu.
Nie tylko dla osób ze szczególnymi potrzebami
Zgodnie z ustawą Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Art. 11, ust. 1 pkt. 6), uczelnie muszą stwarzać osobom z niepełnosprawnościami warunki do pełnego udziału w kształceniu. Jednak projektując dla osób ze szczególnymi potrzebami, w rzeczywistości projektujemy lepiej dla wszystkich.
Osiągnięcia akademickie nie zależą wyłącznie od zdolności czy motywacji osoby studiującej. Jednym z ich źródeł jest także dobrze – lub źle – zaprojektowane otoczenie, które albo wspiera, albo nakłada zbędny wysiłek organizacyjny, poznawczy i emocjonalny. Zamiast skupiać się na realizacji wymagań procesu kształcenia, przy braku dostępnych rozwiązań, osoby studiujące muszą marnować czas i zasoby na wyszukiwanie informacji, dopytywanie, czy wielokrotne wyjaśnienie swojej sytuacji kolejnym osobom z różnych jednostek uczelni. Dostępność cyfrowa polega właśnie na redukowaniu tych obciążeń. Projektując rozwiązania cyfrowe zgodnie ze standardami dostępności, nie działamy wyłącznie z myślą o osobach z niepełnosprawnościami. Tworzymy środowisko bardziej intuicyjne, przewidywalne i czytelne dla wszystkich.
dr Anna Ziółkowska, prof. Uniwersytetu SWPS, kierownik Centrum Rozwoju Kompetencji Akademickich
Stan polskich uniwersytetów
Mimo oczywistych korzyści, rzeczywistość na polskich uczelniach wciąż daleka jest od ideału. Raport „Ambiscale WCAG: Strony Internetowe Uczelni Wyższych w Polsce” z lutego 2025 r. pokazuje, że tylko 6 proc. witryn uniwersyteckich jest wolnych od błędów krytycznych. Badanie 309 szkół wyższych ujawniło, że połowa stron uczelni publicznych i aż 62 proc. niepublicznych ma bariery, które utrudniają dostęp do podstawowych informacji. Najczęstsze błędy to nielogiczna kolejność elementów czy niejasne linki. Frustrują wszystkich użytkowników, nie tylko tych z niepełnosprawnością.
Kogo wykluczamy? Statystyki dają do myślenia
W marcu 2026 r. na polskich uczelniach kształciło się ok. 23 tysięcy studentów i studentek z niepełnosprawnościami1. Jeśli jednak spojrzymy szerzej, dane GUS i Eurostatu są jeszcze bardziej wymowne:
- W Polsce żyje ponad 160 tysięcy osób z poważnymi chorobami wzroku2.
- Blisko 1,4 tysiąca osób ma niepełnosprawność ruchu i korzysta z technologii wspomagających lub specjalistycznego sprzętu3.
- 270 tysięcy osób z niepełnosprawnością słuchu i mowy potrzebuje informacji w polskim języku migowym, ETR (easy-to-read, czyli krótkie zdania, bez skomplikowanych fraz i metafor) lub prostym języku, napisów oraz dostępnych formularzy, by móc korzystać z treści udostępnianych w internecie.
W 2024 r. aż 24 proc. ludności UE w wieku powyżej 16 lat miało jakąś formę niepełnosprawności4. To co czwarta potencjalna osoba studiująca lub pracująca. Jednak projektowanie dostępne to także wsparcie dla osób z tzw. niepełnosprawnością czasową (np. złamana ręka, zapalenie spojówek) lub sytuacyjną (wrażliwość na hałas czy jaskrawe światło).
– Wiele rozwiązań projektowanych jako dostosowania dla osób ze szczególnymi potrzebami w praktyce podnosi komfort wszystkich użytkowników. Dobrym przykładem jest czytelna nawigacja – zaprojektowana z myślą o osobach z trudnościami percepcyjnymi, ale równie pomocna dla każdego, kto chce szybko i bez frustracji załatwić sprawę administracyjną. Podobnie działa możliwość wskazania preferowanego kanału kontaktu: dla części osób kontakt mailowy zamiast telefonicznego redukuje stres, lecz z tego udogodnienia korzystają też wszyscy, którzy preferują pisemną wymianę informacji. Dostępność cyfrowa nie jest więc przywilejem wąskiej grupy. To standard, który sprawia, że systemy działają sprawniej, a przez to wszystkim lepiej się studiuje i pracuje – wyjaśnia dr Anna Ziółkowska.
Cyfrowa przyszłość zaczyna się na uczelni
Podmioty publiczne, w tym uczelnie, często oferują usługi, z których nie da się skorzystać nigdzie indziej. Osoba studiująca nie może wybrać „konkurencyjnego” intranetu czy systemu do składania podań. Jeśli system jest niedostępny, student zostaje wykluczony z życia akademickiego. To podnosi europejskie statystyki, według których 1 na 5 osób z niepełnosprawnością przedwcześnie kończy naukę4.
Dlatego właśnie projektowanie rozwiązań dostępnych jest tak ważne – dla nas wszystkich. Pierwszym krokiem, by tak się stało, jest edukacja w temacie dostępności i zmiana myślenia o tym obszarze.
Kluczem w kontekście dostępności jest zmiana myślenia. Dopiero za tym idzie infrastruktura i technologia. Bo sama technologia, oderwana od sposobu myślenia o dostępności, pozostaje tylko narzędziem, które niekoniecznie będzie wykorzystywane tak, jak powinno. Więc najpierw trzeba podjąć decyzję, że chcemy być dostępni i że chcemy tworzyć środowisko odpowiadające potrzebom jak najszerszej grupy osób. A dopiero potem wdrażamy technologię i infrastrukturę, które pozwalają tę ideę zrealizować.
dr Ewa Dusik-Krupa, koordynatorka ds. dostępności w krakowskiej filii Uniwersytetu SWPS
Dołącz do Dni Dostępności na Uniwersytecie SWPS
Jak projektować świat, w którym nikt nie stoi przed zamkniętymi drzwiami? O tym porozmawiają eksperci podczas nadchodzących Dni Dostępności na Uniwersytecie SWPS. To okazja, by zobaczyć dostępność cyfrową nie przez pryzmat paragrafów, ale korzyści dla każdego z nas. Wydarzenie odbędzie się 21 maja na Uniwersytecie SWPS w Warszawie. Więcej informacji znajduje się na stronie.
Dni Dostępności są organizowane w ramach projektu „Mój USWPS – Uczelnia coraz bardziej dostępna”, finansowanego ze środków programu Fundusze Europejskie dla Rozwoju Społecznego. To już druga edycja wydarzenia.
Re_Mind – trzy dni wielowątkowych debat na temat psychologii
W dniach 22–24 czerwca 2026 r. Wrocław stanie się miejscem spotkania wybitnych psychologów, naukowców, ekspertów i artystów z Polski i zagranicy. Kongres i Festiwal Psychologiczny Re_Mind to trzy dni wielowątkowych debat na temat psychologii, a także warsztatów, działań artystycznych oraz innych aktywności zbudowanych wokół tego, jak wiedza o człowieku może być użyteczna we wszystkich obszarach życia społecznego i gospodarczego.
Kongres, realizowany w Hali Stulecia oraz Wrocławskim Centrum Kongresowym, to potężna dawka wiedzy: 14 ścieżek tematycznych, 5 sal, ponad 200 prelegentów, debaty, dyskusje panelowe i wiele więcej.
Inicjatorem i organizatorem Kongresu i Festiwalu Psychologicznego Re_Mind jest Uniwersytet SWPS, a współorganizatorami są Telewizja Polska i Miasto Wrocław. Szczegółowe informacje o wydarzeniu dostępne są na stronie: www.re-mind.pl
4https://www.consilium.europa.eu/pl/infographics/disability-eu-facts-figures/
Te artykuły mogą
cię zainteresować
