Nowa kultura kształtuje człowieka. Jak studia i praca w Polsce zmieniają tożsamość obcokrajowców
Wyjazd na studia za granicę to nie tylko zmiana adresu, ale początek długiej zmiany osobistej. Badaczki z Uniwersytetu SWPS, Uniwersytetu w Lund oraz Polskiej Akademii Nauk przeanalizowały, jak zagraniczni studenci, a później absolwenci kierunków zarządzania w Polsce budują swoją tożsamość w zglobalizowanym świecie.
W nowym badaniu skupiono się na akulturacji. Jest to złożony proces zmian praktyk kulturowych, wartości i tożsamości, które towarzyszą kontaktom międzykulturowym1. Osoby, które identyfikują się z nową kulturą, ale zachowują jednocześnie elementy własnej, określane są w literaturze jako dwukulturowe2.
Jednak w dzisiejszym, dynamicznie zmieniającym się świecie, ten prosty podział przestaje wystarczać, a najnowsze badania sugerują, że nasze poczucie tożsamości jest znacznie bardziej złożone. Dlatego naukowcy proponują podejście wielowymiarowe, zakładające orientację na więcej kultur niż tylko kultura pochodzenia oraz kultura kraju goszczącego. Podejście takie pozwala lepiej zrozumieć doświadczenia migracyjne pewnych grup, w tym studentów międzynarodowych.
Proces odnajdywania siebie w nowej kulturze
W jakościowym badaniu podłużnym opisanym w artykule „I go to a different place, I become a different person». Acculturation strategies of the international graduates of English-language management programs in Poland: A qualitative longitudinal study”, który został opublikowany w czasopiśmie „International Journal of Intercultural Relations”, uczone przez dwa lata śledziły losy kilkunastu młodych osób pochodzących z Afryki, Azji i Europy.
Pierwszy etap badania miał miejsce, kiedy osoby te studiowały w ramach anglojęzycznych programów zarządzania w Polsce, drugi – w momencie podjęcia przez nie pracy zawodowej. Na obu etapach badani wzięli udział w indywidualnych pogłębionych wywiadach częściowo ustrukturyzowanych i stworzyli mapy tożsamości kulturowej, które potem ze sobą porównywali.
Cztery strategie akulturacji
Głównym wnioskiem płynącym z analiz jest fakt, że akulturacja jest procesem dynamicznym i trwającym przez długi czas.
dr Agnieszka Golińska, psycholożka, specjalistka ds. zarządzania z Instytutu Nauk Społecznych Uniwersytetu SWPS, główna autorka artykułu
W narracjach osób badanych zidentyfikowano, iż osoby te stosowały cztery strategie akulturacyjne:
- separacja (silne przywiązanie do kultury kraju pochodzenia),
- indywidualizm (podkreślenie własnej indywidualności zamiast identyfikowania siebie przez pryzmat pochodzenia kulturowego),
- integracja dwukulturowa (łączenie dwóch kultur, kraju pochodzenia i nowego miejsca zamieszkania),
- integracja wielokulturowa (łączenie elementów wielu kultur jednocześnie).
W drugiej fali wywiadów, czyli po 2 latach życia w Polsce, osoby badane najczęściej stosowały ostatnią z tych strategii.
Jeden z badanych, Baris, jako osoba dwukulturowa mówi: „Mam Warszawę i mam Stambuł. Ze Stambułu pochodzę, ale już nie czuję się tam dobrze (…). W Warszawie się odnalazłem, zacząłem tu nowe życie (…)”.
Z kolei Emre identyfikował się jako osoba wielokulturowa: „Jestem osobą o wielokulturową i mieszkałem w trzech różnych krajach. Urodziłem się w Danii, przeprowadziłem się do Turcji, a teraz mieszkam w Polsce i z każdego z tych krajów wynoszę pewne umiejętności lub charakterystyczne elementy”.
Uczestnicy często podkreślali w wywiadach, że mobilność i wczesny kontakt z innymi kulturami mogły w ich przypadku mieć znaczenie, jeśli chodzi o swobodne przyswajanie elementów innych kultur. W wywiadach opowiadali o zmianach w zakresie swoich zachowań i praktyk kulturowych, wartości, ale też często tożsamości kulturowej.
Pierwszy krok w dorosłość
Wyjazd na studia do Polski dla wielu młodych ludzi był sprawdzianem samodzielności. Konieczność radzenia sobie w nowym kraju bez pomocy rodziny czy znajomych powiązana była z procesami wchodzenia w dorosłość. „Jestem w Polsce i muszę sobie z wieloma rzeczami radzić sama. Załatwiać różne sprawy, robić zakupy, przygotowywać posiłki” – mówi jedna z uczestniczek badania, Tara.
Doświadczenia uniwersyteckie i zawodowe pozyskane w Polsce wpływają ponadto na system wartości młodych ludzi. Opowiadali oni o tym, jak kontakt z bardziej partycypacyjnymi kulturami akademickimi i organizacyjnymi skłania ich do większego doceniania dyskusji, kreatywności i samodzielnego wyrażania opinii. Z kolei w przypadku niektórych badanych kobiet, studia i praca w Polsce pozwalały na zakwestionowanie tradycyjnych ról płciowych, częściej stawiały one na rozwój zawodowy i niezależność.
A co z językiem?
O ile porozumiewanie się na studiach czy w pracy zawodowej językiem angielskim jest naturalne, to brak biegłości w języku polskim jest głównym czynnikiem utrudniającym budowanie głębszych relacji z Polakami. „Język sprawia, że starasz się nawiązywać znajomości z osobami, które mówią tym samym językiem co ty, bo jest to o wiele łatwiejsze. Na przykład, kiedy idziesz na uniwersytet (…) łatwiej jest ci zaprzyjaźnić się z tymi, z którymi łatwiej nawiązać kontakt dzięki wspólnemu językowi” – zauważa Olga.
Zmiany w zakresie tożsamości kulturowej
Wyniki badań wskazują, że tożsamość kulturowa nie jest czymś danym raz na zawsze – to proces, który ewoluuje w wyniku kontaktów międzykulturowych. A wyjazd na studia do innego kraju i decyzja o pozostaniu w nim, szczególnie dla młodych dorosłych, może mieć na nią znaczący wpływ.
Studenci międzynarodowi są często elastyczni kulturowo. Zamiast całkowicie przyjmować lub odrzucać nową kulturę, selektywnie wybierają z niej te elementy, które są im bliskie i budują swoje „ja”, wzbogacając je z każdym nowym, międzynarodowym doświadczeniem.
dr Agnieszka Golińska, psycholożka, specjalistka ds. zarządzania z Instytutu Nauk Społecznych Uniwersytetu SWPS, główna autorka artykułu
1Schwartz, S. J., Unger, J. B., Zamboanga, B. L., & Szapocznik, J. (2010). Rethinking the concept of acculturation: implications for theory and research. The American Psychologist, 65(4), 237–251. https://doi.org/10.1037/a0019330.
2LaFromboise, T., Coleman, H. L. K., & Gerton, J. (1993). Psychological Impact of Biculturalism: Evidence and Theory.
Re_Mind – trzy dni wielowątkowych debat na temat psychologii
W dniach 22–24 czerwca 2026 r. Wrocław stanie się miejscem spotkania wybitnych psychologów, naukowców, ekspertów i artystów z Polski i zagranicy. Kongres i Festiwal Psychologiczny Re_Mind to trzy dni wielowątkowych debat na temat psychologii, a także warsztatów, działań artystycznych oraz innych aktywności zbudowanych wokół tego, jak wiedza o człowieku może być użyteczna we wszystkich obszarach życia społecznego i gospodarczego.
Kongres, realizowany w Hali Stulecia oraz Wrocławskim Centrum Kongresowym, to potężna dawka wiedzy: 14 ścieżek tematycznych, 5 sal, ponad 200 prelegentów, debaty, dyskusje panelowe i wiele więcej.
Inicjatorem i organizatorem Kongresu i Festiwalu Psychologicznego Re_Mind jest Uniwersytet SWPS, a współorganizatorami są Telewizja Polska i Miasto Wrocław. Zadanie finansowane ze środków MNiSW. Szczegółowe informacje o wydarzeniu dostępne są na stronie: www.re-mind.pl
Te artykuły mogą
cię zainteresować
