Czy dzieci przejmują komunikacyjne maniery od maszyn? Eksperyment nad reakcjami dzieci na robota uprzejmego vs rozkazującego
Obecność robotów w szkołach już nikogo nie dziwi. A jak uczniowie podstawówek traktują roboty humanoidalne? Czy są dla nich uprzejmi i czy chętnie nadają im ludzkie cechy? Naukowcy z Uniwersytetu SWPS wykazali, że dzieci w większości przypadków odnoszą się do robotów grzecznie, a młodsze z nich i dziewczynki częściej postrzegają je jako posiadaczy cech ludzkich.
Już 20–22 listopada 2025 roku w Warszawie odbędzie się czwarta edycja międzynarodowej konferencji HumanTech Summit, organizowanej na USWPS przez Centrum HumanTech, a interakcje z robotami będą jednym z tematów podejmowanych podczas tego wydarzenia.
Roboty społeczne, wspomagające ludzi w codziennym funkcjonowaniu, są coraz powszechniej wykorzystywane w edukacji. Wiadomo już, że roboty i wirtualni asystenci mogą mieć pozytywny wpływ na wyniki edukacyjne dzieci i wspierać ich rozwój społeczny1. Okazuje się też, że mogą zwiększyć zaangażowanie najmłodszych w naukę2.
Roboty w edukacji można zaprogramować w rozmaity sposób. Mogą np. dostosowywać metody nauczania do indywidualnych potrzeb uczniów, a także zwiększać motywację i zaangażowanie poprzez zabawę lub dawać natychmiastową informację zwrotną. Nie należy jednak zapominać, że interakcje z robotami wzbudzają też pewne wątpliwości, np. czy długotrwałe kontakty z nimi nie wpłyną negatywnie na zachowania społeczne dzieci.
dr Konrad Maj, psycholog społeczny, kierownik Centrum Innowacji Społecznych i Technologicznych HumanTech, główny autor badań
Dlatego ważne jest, aby zrozumieć, jak dzieci odnajdują się w kontaktach z nimi i w jakiej sytuacji interakcje dzieci z robotami są najbardziej korzystne. Na tym skupili się naukowcy z Uniwersytetu SWPS – dr Konrad Maj, Ariadna Gołębicka, Zuzanna Siwińska – w nowym badaniu opisanym w artykule „How children learn from robots: Educational implications of communicative style and gender in child–robot interaction” na łamach „Computers & Education”.
Jak dzieci reagują na roboty humanoidalne?
W badaniu wykorzystano 120-centymetrowego humanoidalnego robota Peppera (stworzonego przez SoftBank Robotics) przypominającego dziecko. Urządzenie zaprojektowane do kontaktów społecznych wyposażono w czujniki i kamery, mikrofony. Wszystko to sprawia, że Pepper rozpoznaje mowę, gesty i niektóre emocje. Uczestnikami badania było 251 dzieci w wieku 7-12 lat.
Badacze wzięli pod uwagę dwa aspekty: styl komunikacyjny robota w stosunku do człowieka (uprzejmy lub rozkazujący) oraz jego “płeć” (żeńska lub męska), którą określili poprzez nadanie imienia urządzeniu (Adam lub Ada). Wybrali te czynniki, gdyż są one powiązane z tym, jak dzieci interpretują intencje, serdeczność i autorytet robota, co bezpośrednio oddziałuje na zaangażowanie i wyniki w nauce. Może mieć to znaczenie przy późniejszym projektowaniu robotów społecznych.
Naukowcy zastanawiali się m.in., czy dzieci, do których robot odnosi się grzecznie, również będą dla niego uprzejme, a także czy młodsze dzieci będą bardziej skłonne do antropomorfizowania robota, czyli przypisywania mu cech ludzkich, niż starsze i czy większe tendencje będą miały do tego dziewczynki.
W czasie badania dzieci mogły zapoznać się z robotem, który naśladował dla nich zwierzęta, obserwowały jego reakcję na próbę zrobienia mu zdjęcia (uprzejmy lub kategoryczny komunikat, aby tego nie robić), na którą miały zareagować, a następnie odpowiadały na pytania dotyczące Peppera. Pytano je np. o to, czy ich zdaniem ten robot może być szczęśliwy, czy śni albo czy sobie coś wyobraża.
Jak dzieci będą naśladować robota, który prosi albo rozkazuje?
Okazało się, że dzieci mające do czynienia z uprzejmym robotem praktycznie zawsze odpowiadały na jego reakcję grzecznie. Te, do których robot odnosił się rozkazująco, również w większości przypadków reagowały w uprzejmy sposób, zamiast powielać jego władczy styl komunikowania, co wskazuje na to, że w tym przypadku ugruntowane normy społeczne przeważają nad naśladownictwem.
Młodsze dzieci i dziewczynki znacznie częściej antropomorfizowały robota. Okazało się również, że uprzejmym robotom przypisywano ludzkie cechy częściej niż rozkazującym, szczególnie kiedy ich ton pasował do oczekiwań pod względem płci. Zatem najbardziej sprzyjała temu sytuacja, kiedy robot był zaprogramowany jako uprzejmy i płci żeńskiej.
– Z naszych wyników wypływa wniosek, że sygnały społeczne w interakcjach między dziećmi a robotami w edukacji są wyjątkowo istotne. Dostosowanie stylu komunikacji robota do poziomu rozwoju dzieci i ich oczekiwań społecznych może zwiększyć zaangażowanie uczniów i potencjalnie wspierać pozytywne wyniki w nauce – uważa dr Maj.
Jak dodaje, roboty coraz częściej pojawiają się w salach lekcyjnych, dlatego zrozumienie tego, jak dzieci je postrzegają i na nie reagują, zadecyduje o tym, czy będą w przyszłości służyły jako skuteczni partnerzy w nauce.
Konferencja HumanTech Summit 2025
Interakcje z robotami będą jednym z tematów zbliżającej się międzynarodowej konferencji HumanTech Summit 2025 (20-22 listopada 2025 r.), która odbywa się już po raz czwarty w Warszawie i online.
Jedną z prelegentek będzie prof. Emily Cross (ETH Zürich, Szwajcaria), ekspertka w dziedzinie neurokognitywnych podstaw interakcji człowieka z robotami. Jej badania koncentrują się na tym, jak uczymy się od innych, jak ucieleśnione doświadczenia (takie jak taniec, ruch i interakcja z robotami) kształtują percepcję społeczną oraz jak ludzie wchodzą w interakcje z robotami społecznymi i systemami sztucznej inteligencji. Z prelekcją wystąpi też dr Jessica M. Szczuka z Uniwersytetu Duisburg-Essen, która bada, w jaki sposób technologie cyfrowe (sztuczna inteligencja, chatboty, roboty, VR) zmieniają intymność, seksualność i relacje międzyludzkie, ze szczególnym uwzględnieniem relacji syntetycznych i etyki zdigitalizowanej intymności.
Obecny będzie również dr Peng Liu (Zhejiang University, Chiny), którego badania koncentrują się na psychologii maszyn i współpracy człowieka ze sztuczną inteligencją, zwłaszcza w kontekście pojazdów zautomatyzowanych, systemów wspomagania decyzji i generatywnej sztucznej inteligencji.
Podczas konferencji HumanTech Summit 2025 specjaliści będą rozmawiać o społecznych i psychologicznych aspektach nowych technologii, m.in. o relacjach człowiek-AI, sztucznej inteligencji w miejscu pracy, wpływie nowych technologii na polityki zatrudnienia i rynek pracy, a także o psychologicznych aspektach technologii. Wydarzenie organizuje Centrum Innowacji Społecznych i Technologicznych HumanTech USWPS. Szczegóły i bilety dostępne są na stronie.
1Serholt, S., Barendregt, W., Vasalou, A., Alves-Oliveira, P., Jones, A., & Paiva, A. (2016). The case of classroom robots: Teachers’ deliberations on the ethical tensions. AI & Society, 37(4), 613–631. https://doi.org/10.1007/s00146-016-0667-2.
2Papadopoulos, I., Lazzarino, R., Miah, S., Weaver, T., Thomas, B., & Koulouglioti, C. (2020). A systematic review of the literature regarding socially assistive robots in pre-tertiary education. Computers & Education, 155, 103924. https://doi.org/10.1016/j.compedu.2020.103924
Te artykuły mogą
cię zainteresować
