hr award color

logo uswps nazwa 3

Nauka i badania

Większość interakcji społecznych polega na przyjmowaniu przez ich uczestników dwóch ról – sprawcy i biorcy. Zespół badawczy pod kierownictwem prof. Bogdana Wojciszke sprawdza, w jaki sposób przyjmowanie perspektywy sprawcy i biorcy wpływa na funkcjonowanie psychiczne i społeczne.

 

projekt naukowy

Wpływ nastawienia na oceny moralne

 

Jednostka realizującaUniwersytet SWPS w Sopocie
Kwota dofinansowania30 000 EUR
Jednostka finansującalogo FNP1 

Okres realizacji projektu: luty 2017 – lipiec 2017

 

Podejrzani o morderstwo, których wygląd nie wzbudza zaufania, są częściej skazywani na karę śmierci, podczas gdy sprawcy postrzegani jako godni zaufania dostają łagodniejsze wymiary kary – oceny moralne są bardzo ważne, a w sytuacjach ekstremalnych mogą decydować o życiu lub śmierci.

Oceny moralne powstają w wyniku syntezy intuicji i rozumowania. Ważne jest, byśmy wiedzieli, jak każdy z tych komponentów wpływa na formowanie naszych osądów. Prof. Wojciszke skupi się na badaniu emocji wynikających z pozytywnego lub negatywnego nastawienia do drugiego człowieka, jako czynniku kształtującemu oceny moralne.

Kontekst projektu

Wpływ rozumu i emocji na oceny moralne

Główna debata na temat natury ocen moralnych skupia się na znaczeniu rozumu i emocji (Haidt, 2007). Jak wiele innych ewaluacji, oceny moralne są często oparte na intuicjach emocjonalnych (wewnętrznych przekonaniach o tym, co jest dobre, a co złe), które powstają automatycznie i bez wysiłku. Dzieje się to dużo szybciej niż zakładałby celowy, wielostopniowy proces.

Ponieważ intuicje są wynikiem szybkich i ciągłych procesów automatycznych, a rozumowanie jest wynikiem powolnych i nieciąłych procesów kontrolowanych, te pierwsze zazwyczaj mają większy wpływ na formułowanie ocen moralnych (chociaż rozumowanie również może wpływać na osądy moralne, jeśli jest ku temu wystarczająca motywacja).

Rola intuicji w procesie formułowania opinii

Intuicje są wysoce zindywidualizowane (Wojciszke et al., 2015), dlatego zrozumienie mechanizmu ich powstawania jest istotne dla wyjaśnienia kontrowersji moralnych i wynikających z nich podziałów społecznych, które są tak destruktywne dla współczesnych społeczeństw. Większość intuicji ma charakter afektywny i może być wynikiem trzech typów emocji: dyskretnych (nieciągłych) emocji, nastrojów oraz postaw.

Prof. Wojciszke zbada wpływ postaw na formułowanie ocen moralnych. Postawy to sumaryczne ewaluacje, które powstają w momencie zetknięcia się z informacją lub ewaluacje przechowywane w pamięci długotrwałej, które mogą wpływać w danej chwili na stany emocjonalne i na przetwarzanie informacji. Chociaż ewaluacja z definicji leży u podłoża postaw, a pytanie o wpływ postaw na przetwarzanie informacji było tradycyjnym zagadnieniem tej dziedziny nauki (Eagly & Chaiken, 1993), dotychczasowe badania nie skupiały się nigdy na mechanizmie wpływu postaw na oceny moralne.

Cel obecnego projektu jest trojaki. Po pierwsze, pokazanie podstawowego efektu, że pozytywne (negatywne) nastawienie wobec danej osoby zawyża (zaniża) ocenę moralną tej osoby. Po drugie, ustalenie czynników moderujących przewidywane uprzedzenia wynikające z uprzedniego nastawienia i ich wpływ na oceny moralne. Po trzecie, ustalenie czynników mediujących przewidywane zniekształcenia.

Projekt realizowany na University of Cambridge w ramach wyjazdowego stypendium naukowego przyznawanego przez Fundację na rzecz Nauki Polskiej laureatom programu MISTRZ. Więcej informacji »

Założenia projektu

Mimowolne nastawienie do drugiego człowieka

Przez większość życia jesteśmy otoczeni osobami, które znamy lepiej lub gorzej. Co za tym idzie mamy pozytywne lub negatywne nastawienie do tych osób. Nasze postawy są wszechobecne i powstają szybko na podstawie wielorakich przesłanek.

Naturalnie występujące oceny moralne prawdopodobnie w większości przypadków dotyczą osób, które już są lubiane lub nielubiane i zachowują się w sposób, który, przynajmniej potencjalnie, wpływa na osąd osoby oceniającej. Te okoliczności odbiegają znacznie od sytuacji objętych obecnymi badaniami dotyczącymi ocen moralnych. Podczas badania ewaluacji podlegają głównie osoby nieznane oceniającemu (oceniający nie ma żadnego uprzednio istniejącego nastawienia do osób ocenianych), które są jedynie wyimaginowane a ich postępowanie nie ma żadnego wpływu na los oceniającego (nie ma żadnego osobistego związku pomiędzy osobą oceniającą a ocenianą). Innymi słowy, proces formułowania ocen moralnych jest zazwyczaj badany w pewnego rodzaju próżni, co zasadnie podaje w wątpliwość środowiskową prawidłowość tych badań. Włączenie czynnika nastawienia do paradygmatu formułowania ocen moralnych może sprawić, że będzie on pełniejszy, a w rezultacie bardziej właściwy społecznie.

Konsekwencje przyjętej postawy

Kolejnym powodem do badania wpływu postaw na oceny moralne jest założenie, że postawy i nastawienie w stosunku do innych nie tylko są wszechobecne, lecz także niosą z sobą konsekwencje. Postawy mogą znacznie wpływać na wielorakie zmienne, a ignorowanie tego wpływu może prowadzić do wypaczenia rzeczywistości. Na przykład, obecna teoria dotycząca emocjonalnych reakcji na sukcesy czy porażki innych osób podkreśla istotę czynnika „zasłużenia sobie” na dany wynik.

Przypuszcza się, że zasłużone porażki wywołują satysfakcję a zasłużone sukcesy radość, podczas gdy niezasłużone wyniki prowadzą do rozgoryczenia i żalu. Jednakże, gdy weźmiemy pod uwagę nastawienie oceniającego wobec osoby odnoszącej sukces czy porażkę, obraz zmienia się diametralnie (Pietraszkiewicz & Wojciszke, 2014). Pozytywne nastawienie do drugiej osoby skutkowało reakcjami empatycznymi w stosunku do wyników osiąganych przez te osoby – radość z osiągniętego sukcesu i żal z powodu porażki. Negatywne nastawienie skutkowało paradoksalnymi reakcjami – negatywną reakcją na sukces (rozgoryczenie) i pozytywną reakcją na porażkę (zadowolenie). Ta sama zależność może zachodzić w przypadku innych ocen moralnych, które mogą wynikać z nastawienia, chociaż to nastawienie może być racjonalizowane innymi czynnikami (pozornie bardziej racjonalnymi lub społecznie uznanymi).

Subiektywność naszych ocen moralnych

Postawy i nastawienie są z definicji subiektywne, dlatego udokumentowanie ich wpływu na oceny moralne może pomóc w wyjaśnieniu tych ostatnich, pokazując że osądy moralne nie są tym, za co uchodzą. Często są one zwykłymi preferencjami przybierającymi pozory logicznych i obiektywnie prawdziwych ocen. W rezultacie, uzasadnienie ocen moralnych może okazać się ważniejsze dla publicznego dyskursu niż same osądy. A ponieważ uzasadnienie wymaga rozumowania, przywrócenie rozumu do sytuacji spornych dotyczących moralności może sprawić, że te spory staną się mniej subiektywne, a tym samym mniej destruktywne dla społeczeństwa.

Zespół badawczy

258 wojciszke bogdan

prof. dr hab.

Bogdan Wojciszke

kierownik projektu
psycholog, prowadzi badania z zakresu poznania społecznego, postrzegania i oceniania ludzi oraz zasad dokonywania ocen moralnych
biogram »

someone

dr

Simone Schnall

psycholog społeczny, dyrektor Cambridge Embodied Cognition and Emotion Laboratory, zajmuje się teorią ucieleśnionego poznania

Publikacje

publikacje

  • Białobrzeska, O., Bocian, K., Frankowska, N., Parzuchowski, M., & Wojciszke, B. (2014). To nie fair (bo mi szkodzi): Zaangazowanie interesu wlasnego znieksztalca ocene sprawiedliwosci dystrybutywnej. [It’s not fair if I don’t gain from it: Engaging self-interest distorts the assessment of distributive justice]. Psychologia Społeczna, 10, 149-162. doi: 10.7366/1896180020153303
  • Bocian, K., & Wojciszke, B. (2014). Self-interest bias in moral judgments of others’ actions. Personality and Social Psychology Bulletin, 40, 898-909. doi: 10.1177/0146167214529800
  • Bocian, K., & Wojciszke, B. (2014). Unawareness of self-interest bias in moral judgments of others’ behavior. Polish Psychological Bulletin, 45, 411–417. doi: 10.2478/ppb-2014-0050
  • Parzuchowski, M., & Wojciszke, B. (2014). Hand over heart primes moral judgment and behavior. Journal of Nonverbal Behavior, 38, 145-165. doi: 10.1007/s10919-013-0170-0
  • Wojciszke, B., Bocian, K., Parzuchowski, M., & Szymkow, A. (2014). Nieuchronna tendencyjnosc ocen moralnych [On the inevitability of bias in moral judgments]. Nauka, 3, 45-62.
  • Wojciszke, B., Parzuchowski, M., & Bocian, K. (2015). Moral judgments and impressions. Current Opinion in Psychology, 6, 50-54. doi: 10.1016/j.copsyc.2015.03.028

Jednostka kordynująca

Dział Badań Naukowych i Projektów

Dyrektor: Piotr Matejek
tel. 22 517 99 21
e-mail: badania@swps.edu.pl
poniedziałek-piatek: 9.00-16.00

Lokalizacja

ul. Chodakowska 19/31, 03-815 Warszawa
pokoje 408, 409, 410

Wyszukaj inne projekty

Wyszukaj projekt

Projekty - Typ
Projekty - Dyscyplina
Projekty - Jednostka organizacyjna
Projekty - Kierownik
Projekty - Lokalizacja
Projekty - Organizacja finansująca
Projekty - Status
Projekty - Okres realizacji