hr award color

logo uswps nazwa 3

Nauka i badania
Wartość projektu: 156473

Projekt, choć dotyczy Platona, jest ściśle powiązany z jednym z podstawowych problemów współczesnej cywilizacji – czy prawa człowieka, za których źródło uważana jest godność, są powszechne i przysługują człowiekowi niezależnie od miejsca i czasu. Jeśli tak jest, to i największy filozof starożytności powinien mieć w tej sprawie coś do powiedzenia.

 

projekt naukowy

Platona koncepcja sprawiedliwości

w perspektywie współczesnego ugruntowania prawa w godności człowieka

 

 

 

Jednostka realizująca UNI SWPS poznan
Kwota dofinansowania156 473 PLN
Jednostka finansująca NCN

Okres realizacji projektu: 2013–2017


Projekt, choć dotyczy Platona, jest ściśle powiązany z jednym z podstawowych problemów współczesnej cywilizacji – czy prawa człowieka, za których źródło uważana jest godność, są powszechne i przysługują człowiekowi niezależnie od miejsca i czasu. Jeśli tak jest, to i największy filozof starożytności powinien mieć w tej sprawie coś do powiedzenia.

Założenia projektu

Cele projektu

Zasadniczym celem projektu była całościowa rekonstrukcja Platońskiej koncepcji sprawiedliwości uwzględniająca elementy typowe dla współczesnego aksjologicznego ugruntowania prawa. Ugruntowania, w którego centrum stoi uznanie przyrodzonej godności jako źródła praw człowieka. Celem pośrednim było odnalezienie i uwyraźnienie takich elementów w filozofii Platona.

Wstępne badania wskazują, że Platon uznał za istotny aspekt człowieka coś, co posiada charakterystykę przypisywaną współcześnie godności – jest przyrodzone, niezbywalne i równe, przysługuje wszystkim ludziom i – co najważniejsze – jest podstawą uznania autotelicznego charakteru człowieka. Wzięcie pod uwagę elementów godnościowego ugruntowania moralności i prawa, pozwalilo na zaproponowanie zasadniczo nowego, całościowego ujęcia Platońskiej koncepcji sprawiedliwości, leżącego na antypodach zaproponowanej przez K. Poppera i dominującej interpretacji, w której centrum stoi teza o totalitaryzmie Platona. Koncepcja Poppera była wielokrotnie, także w sposób bardzo kompleksowy, krytykowana. Nie zaproponowano jednak jak dotąd pozytywnej całościowej kontrpropozycji.

Realizacji celu o charakterze historycznym towarzyszył cel systematyczny – zdobycie wiedzy na temat samych aksjologicznych podstaw współczesnych systemów prawnych, przede wszystkim na temat godności. Czy od Platona możemy się nauczyć czegoś o godności, o której mówią dzisiejsze akty prawne? Platon proponuje poszukiwać godności nie tyle w posiadanych zmiennych przymiotach, co w niezmiennym, szczególnym sposobie istnienia.

Zespół badawczy

prof. dr hab.

Marek Piechowiak

kierownik projektu
prawnik i filozof, specjalista w zakresie filozofii prawa i ochronie praw człowieka
biogram »

 

Rezultaty projektu

Interpretacja Platońskiej koncepcji sprawiedliwości

Zrealizowano cel określony we wniosku jako historyczno-doktrynalny. Zaproponowano spójną interpretację Platońskiej koncepcji sprawiedliwości, obejmującą elementy typowe dla współczesnych ujęć godności jako fundamentalnej wartości systemów prawnych, charakteryzowanej jako przyrodzona, niezbywalna, powszechna, równa i nienaruszalna. Co więcej, wskazano na możliwości interpretacji niektórych tekstów Platona jako dotyczących wprost pewnej doskonałości człowieka, która posiada zasadnicze cechy przypisywane dziś godności.

Współczesna koncepja godności

Zrealizowano także cel o charakterze systematycznym, którym była próba odpowiedzi na pytanie, jakiego typu rzeczywistością jest godność człowieka, którą współczesne systemy uznają za źródło praw człowieka. W literaturze przedmiotu jest odczuwany wyraźny deficyt propozycji odpowiedzi na to pytanie. Szereg koncepcji godności nie potrafi ująć jednocześnie wszystkich jej cech uznanych w prawie za cechy istotne. Koncepcje, które te cechy ujmują, jak koncepcje typu kantowskiego, choć mówią, jaka jest godność i co z niej wynika, nie wskazują jednak wprost, czym ona jest. Potwierdzona została hipoteza, że godność może być pojęta jako doskonałość typu egzystencjalnego, że należy jej poszukiwać nie w obserwowalnej zmiennej treści bytu ludzkiego, ale w jego sposobie istnienia (godność jest doskonałością w aspekcie „być”, a nie „mieć”).

Opowieść o wspólności kobiet

Zrealizowano także cele dodatkowe, które nie były dostrzeżone na etapie przygotowywania projektu, a okazały się istotne nie tylko dla realizacji celów zasadniczych, lecz także dla wskazania nowych kierunków badań. W trakcie prac ujawniła się możliwość postawienia i uzasadniania nowej hipotezy (nowej także na gruncie badań na twórczością Platona) dotyczącej funkcji pełnionych przez – budzącą szereg kontrowersji – opowieść o wspólności kobiet. O ile w literaturze przedmiotu, zwykle w antytotalitarnych interpretacjach tekstów Platońskich, traktuje się opowieść o hipotetycznym państwie jako służącą ćwiczeniu umiejętności dyskusji na temat dobrego (najlepszego) ustroju, o tyle nikt – jak się zdaje – nie postawił wyraźnie hipotezy, że opowieść o wspólności kobiet, będąca częścią budowania modelu państwa, jest dla czytelnika ćwiczeniem jego odwagi, pojętej jako sprawność trzymania się rozumnych przekonań w obliczu silnych uczuć (namiętności, pożądań). Zarówno sama ta hipoteza, jak i jej uzasadnianie, są bardzo istotne z punktu widzenia propozycji interpretacji Platona jako myśliciela dostrzegającego indywidualną godność człowieka.

 

 

 

Użyteczność wyników

Uzyskane rezultaty są istotne dla należącej do nauk prawnych doktryny międzynarodowo i konstytucyjnie chronionych praw człowieka; przede wszystkim w jej części dotyczącej uznania powszechnej godności oraz wynikających z niej powszechnych praw. Odnalezienie w twórczości Platona elementów typowych dla ugruntowania moralności i prawa w godności człowieka jest ważkim argumentem na rzecz powszechności. Można mieć nadzieję, że prezentowane wyniki będą punktem wyjścia do dalszych badań nad powszechnością godności i praw człowieka. Koncepcja Platońska należy do nielicznych, które oferują konkretne odpowiedzi, na pytanie, czym jest godność, co jest istotne z punktu widzenia zagrożenia uznania „godności” za nazwę pustą i związanego z tym zagrożenia eliminacji pojęcia godności z systemów prawnych.

Wyniki projektu są także ważne z punktu widzenia filozofii, i to zarówno w wymiarze systematycznym, jak i historycznym. Studia nad Platońską koncepcją sprawiedliwości są między innymi refleksją nad poznaniem moralnym jako takim, a nie tylko nad historycznym pojmowaniem tego typu poznania; są też refleksją nad godnością człowieka po prostu, niezależnie od tego, czy godność jest uznana w systemach prawnych, czy nie.

Publikacje

Plato's Conception of Justice and the Question of Human Dignity, Second editionPlato’s Conception of Justice and the Question of Human Dignity, Second Edition, Revised and Extended, Peter Lang International Academic Publishers: Berlin 2021. ISBN: 978-3-631-84524-0
DOI: https://doi.org/10.3726/b18092

 

 

Jednostka koordynująca

Dział Badań Naukowych i Projektów

Dyrektor: Piotr Matejek
tel. 22 517 99 21
e-mail: badania@swps.edu.pl
poniedziałek-piatek: 9.00-16.00

Lokalizacja

ul. Chodakowska 19/31, 03-815 Warszawa
pokoje 408, 409, 410

Wyszukaj inne projekty

 

Wyszukaj projekt

Projekty - Typ
Projekty - Dyscyplina
Projekty - Jednostka organizacyjna
Projekty - Kierownik
Projekty - Lokalizacja
Projekty - Organizacja finansująca
Projekty - Status
Projekty - Okres realizacji