CEDMO 2.0Central European Digital Media Observatory / Środkowoeuropejskie Centrum Obserwacji Dezinformacji Medialnej

Europa Środkowa doświadcza dezinformacji i niepewności technologicznej, która osiąga bezprecedensowy poziom w wielu kontekstach – od zdrowia przez politykę aż po regulację w obszarze sztucznej inteligencji. Sytuacja w tym regionie geograficznym pogorszyła się jeszcze bardziej wraz z rosyjską inwazją na Ukrainę, której towarzyszą ataki hybrydowe, w których tworzenie i rozpowszechnianie dezinformacji odgrywa znaczącą rolę. Celem projektu CEDMO 2.0 jest kontynuacja wcześniejszych działań już istniejącego CEDMO – wielonarodowego, niezależnego i interdyscyplinarnego hubu skoncentrowanego na zwalczaniu zaburzeń informacyjnych w Czechach, Polsce i na Słowacji.

Unikalnym atutem CEDMO jest nie tylko potencjał do wykorzystania wcześniejszych wyników, lecz także zgromadzona już wiedza o lokalnych środowiskach informacyjnych, która zostanie wykorzystana do wzmocnienia fact-checkingu, wykrywania i analizy dezinformacji, poprawy świadomości społecznej poprzez kampanie umiejętności korzystania z mediów lub monitorowanie polityk krajowych/unijnych. W projekcie bierze udział 13 organizacji eksperckich.

CEDMO ma także na celu zapobieganie coraz bardziej wyrafinowanym technologicznie zakłóceniom cyfrowym (takim jak np. deepfake), spowodowanym przez zakrojone na szeroką skalę i ukierunkowane kampanie dezinformacyjne. Jest to powód, dla którego technologii opartej na sztucznej inteligencji poświęca się coraz więcej uwagi. Obejmuje to wykorzystanie danych wywiadowczych typu OSINT, dziennikarstwo śledcze i zautomatyzowane, uczenie maszynowe i rozpoznawanie wzorców w propagandzie wizualnej, automatyczny fact-checking lub narzędzia ułatwiające korzystanie z mediów opartych na sztucznej inteligencji.

Projekt CEDMO 2.0 kontynuuje działania prowadzone przez międzynarodowy hub CEDMO, w skład którego wchodzą instytucje z Polski, Czech i Słowacji. Kontynuacja ta wskazuje oczywiście na sukces wczesnej fazy CEDMO, przede wszystkim jednak dowodzi wciąż istotnej roli problematyki dezinformacji we współczesnych społeczeństwach, także Europy Środkowej. W ramach CEDMO 2.0 prowadzone są działania związane z edukacją medialną, profesjonalnym weryfikowaniem informacji oraz – co dla Uniwersytetu SWPS najważniejsze – badaniami nad szeroko rozumianym zjawiskiem dezinformacji.

Stasiuk-Krajewska, Karina kierowniczka projektu

Karina Stasiuk-Krajewska

dr

specjalist ds. etyki w dziennikarstwie, public relations i reklamie

Badania prowadzone w ramach CEDMO 2.0 odnoszą się przede wszystkim do struktur przekazów dezinformacyjnych oraz ich wpływu społecznego. W związku z tym w niniejszym projekcie badawczym stosowane są metody ilościowe i jakościowe, które dotyczą zawartości (językowej i wizualnej) przekazów dezinformacyjnych oraz sposobów odbioru tego typu przekazów. Metodologie obejmują m.in. jakościową i ilościową analizę dyskursu, analizę zawartości, analizę wizualną, studia przypadków, wywiady pogłębione, badania metodą CATI (ang. computer-assisted telephone interview, czyli wspomagany komputerowo wywiad telefoniczny) i CAWI (ang. computer-assisted web interview – wspomagany komputerowo wywiad przy pomocy strony internetowej) oraz eksperymenty. Realizowane badania mają charakter multidyscyplinarny, angażują metody pochodzące z różnych dyscyplin nauk społecznych.

Wyniki badań prowadzonych w ramach CEDMO 2.0 posłużą przede wszystkim do projektowania i realizowania działań edukacyjnych, których zadaniem jest budowanie społecznej odporności na dezinformacja. Badania pozwolą wskazać dominujące metody oddziaływania, struktury semantyczne czy retoryki, które występują w przekazach dezinformacyjnych, a także skorelować je z wpływem dezinformacji na odbiorców. Dodatkowo badania pozwolą wytworzyć rozbudowane i zróżnicowane zbiory danych, które w przyszłości służyć mogą jako dane porównawcze. Istotnym celem aktywności badawczej jest także wypracowania i udoskonalenie spójnego modelu badania przekazów o charakterze dezinformacyjnym.

Przeczytaj więcej o wynikach badań w I fazie projektu (3 badania porównawcze nad fake newsami w Polsce, Czechach i na Słowacji):

Jakie cechy fake newsów zwiększają ich wiarygodność? – co sprawia, że niektóre fake newsy potrafią tak skutecznie wprowadzać w błąd;

Retoryka fake newsów pod lupą – jaką wizję świata tworzą fake newsy, jakie środki retoryczne w nich dominują i jakie metody stosują ich autorzy, aby zwiększyć wiarygodność przekazu;

Forma i tematyka fake newsów – jak wygląda typowy fake news; czego dotyczy i kto w nim występuje; czym różnią się polskie fake newsy od czeskich i słowackich.

W ramach projektu CEDMO 2.0 we współpracy z Wydziałem Nauk o Zdrowiu Uniwersytetu Medycznego we Wrocławiu odbyły się warsztaty „Pseudonauka w szatach nauki. Jak walczyć z medyczną dezinformacją?”, skierowane do osób pracujących w zawodach związanych z medycyną i ochroną zdrowia oraz studentek i studentów z tego obszaru.

Uczestniczki i uczestnicy warsztatów poznali wiele przykładów dezinformacji medycznej oraz zobaczyli, jak internetowi szarlatani i szaralatanki manipulują opinią publiczną i zarabiają pieniądze na fałszywych przekazach. Dowiedzieli się również, jak weryfikować nieprawdziwe teorie, a także jak chronić osoby we własnym otoczeniu przed negatywnym wpływem dezinformacji.

Spotkanie odbyło się trzy razy:

• 21 kwietnia w Centrum Naukowej Informacji Medycznej UMW;
• 21 kwietnia na Wydziale Pielęgniarstwa i Położnictwa UMW;
• 22 kwietnia na Wydziale Nauk o Zdrowiu UMW.

Spotkania poprowadzili:

• wprowadzenie – profesor Karina Stasiuk-Krajewska, koordynatorka CEDMO 2.0 w Polsce
• część warsztatowa – Adam Majchrzak, badacz dezinformacji

 

Adam Majchrzak

Badacz dezinformacji i dydaktyk w Instytucie Mediów, Dziennikarstwa i Komunikacji Społecznej na Uniwersytecie Gdańskim. Specjalizuje się w badaniu tematyki teorii spiskowych, rosyjskiej dezinformacji oraz sztucznej inteligencji wykorzystywanej do rozpowszechniania fałszywych treści. Koordynator ogólnopolskiego konkursu „DETEKTOR”. Autor monografii „Granice zdrowego rozsądku – teorie spiskowe i przekazy portali konspiracyjnych”. Doświadczenie zdobywał w Stowarzyszeniu Demagog, gdzie pełnił funkcje m.in. starszego analityka i zastępcy redaktora naczelnego. Opublikował wiele analiz i tekstów popularnonaukowych o fałszywych informacjach. Specjalizował się w tzw. białym wywiadzie (OSINT, ang. open-source intelligence). Prowadził śledztwa dotyczące aktorów dezinformacji i oszustw internetowych.

Organizator:

Współorganizator: Wydział Nauk o Zdrowiu Uniwersytetu Medycznego we Wrocławiu

Finansowanie: Warsztaty były współfinansowane ze środków Unii Europejskiej.