Sztuka w czasach AI. Raport z pierwszego AI Art Biennale Kraków
Jak zmienia się twórczość, gdy algorytm staje się współautorem? Czy sztuczna inteligencja jest narzędziem, partnerem kreatywnym, a może autonomicznym twórcą? Raport „Biennale. Sztuka w czasach AI” dokumentuje pierwszą edycję AI Art Biennale Kraków 2026 i pokazuje, jak artyści, badacze oraz publiczność mierzą się z wpływem sztucznej inteligencji na kulturę, edukację i naukę.
Przestrzeń do rozmowy o sztuce i sztucznej inteligencji
AI Art Biennale Kraków 2026 odbyło się w dniach 6-20 marca 2026 r. Wydarzenie zgromadziło ponad 45 artystów, badaczy i ekspertów z ponad sześciu krajów. Zorganizował je Uniwersytet SWPS w Krakowie we współpracy z Wydziałem Intermediów Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie oraz Cogiteonem – Małopolskim Centrum Nauki.
Biennale nie miało być wyłącznie prezentacją nowych technologii. Jego celem było stworzenie przestrzeni do dyskusji o tym, jak sztuczna inteligencja zmienia proces twórczy, relację człowieka z maszyną i rozumienie autorstwa. Wydarzenie łączyło wystawy, performanse, spotkania autorskie, warsztaty i konferencję poświęconą twórczemu dialogowi z AI.
Jak podkreślają autorki wprowadzenia do raportu, prof. Magdalena Pińczyńska i dr Anna Syczewska z Wydziału Interdyscyplinarnego w Krakowie USWPS, Biennale powstało z ciekawości i potrzeby obserwowania zmian, a nie z bezkrytycznego zachwytu nad technologią.
Chcieliśmy stworzyć przestrzeń rozmowy o człowieku, który używa technologii, nadaje jej znaczenie i wyznacza kierunek jej zastosowania.
Raport jest zapisem tej rozmowy. Przedstawia program wydarzenia, dokumentuje wystawę „[Nie]świadome algorytmy”, podsumowuje konferencję i prezentuje wyniki badań dotyczących odbioru sztuki tworzonej z wykorzystaniem AI.
Wystawa, która otwiera dyskusję o przyszłości twórczości
Pierwsza część publikacji opisuje program artystyczny i organizacyjny Biennale. Ważnym elementem była wystawa „[Nie]świadome algorytmy”, prezentowana w Pałacu Potockich i Bunkrze Sztuki. Pokazano na niej prace 23 artystów i kolektywów z Polski i zagranicy, podzielone na pięć sekcji kuratorskich. Prace podejmowały między innymi temat AI jako medium artystycznego, współpracy człowieka z maszyną, symulowania świadomości oraz relacji między technologią a ciałem i tożsamością. W programie znalazły się również performanse, warsztaty, projekty studenckie i spotkania z twórcami.
Druga część raportu poświęcona jest konferencji „Twórczy dialog i edukacja z AI”. Jej uczestnicy rozmawiali o prawie, etyce i edukacji, o wykorzystaniu sztucznej inteligencji w sztuce oraz o tym, czy AI może przyspieszać odkrycia naukowe. W publikacji znalazł się także wywiad z prof. Aleksandrą Przegalińską.
Twórcy już teraz wchodzą w dialog z systemami generatywnymi, traktując je jak partnera do burzy mózgów. Natomiast wyzwania etyczne są poważne. Kto decyduje o kształcie dzieła? Czyje wartości są zakodowane w modelu? Jak zapewnić, żeby AI nie homogenizowała kultury, spychając twórczość ku estetycznej średniej? Symbioza jest możliwa i fascynująca, ale wymaga od twórcy stałej, krytycznej czujności. Bez niej łatwo wpaść w pułapkę, że to narzędzie myśli za nas, zamiast razem z nami.
Wydarzenie pokazało, że pytania o sztuczną inteligencję wykraczają daleko poza możliwości techniczne narzędzi. Dotyczą również odpowiedzialności, granic kreatywności, praw autorskich, edukacji i tego, jak chcemy korzystać z nowych technologii.
Co o sztuce AI sądzi publiczność? Wyniki badań
Ważną częścią raportu są wyniki badań dotyczących doświadczeń i postaw uczestników Biennale. Pokazują one, że odbiorcy są zainteresowani sztuką tworzoną z wykorzystaniem sztucznej inteligencji, ale nie oznacza to bezwarunkowej akceptacji tej formy twórczości. Oto najważniejsze wyniki:
- 42,6 proc. respondentów wskazało ciekawość i zdumienie jako dominujące reakcje na prace prezentowane podczas Biennale.
- 19,1 proc. deklarowało niepokój lub sceptycyzm, a 12,8 proc. – obojętność lub dystans. Zachwyt i inspirację wskazało 6,4 proc. badanych.
- 47,9 proc. oceniło prezentowane prace jako przeciętne pod względem artystycznym, ale interesujące technologicznie. Tylko 6,2 proc. uznało ich wartość za porównywalną ze sztuką klasyczną.
- 44,7 proc. respondentów dopuszcza obecność AI w galeriach, ale pod warunkiem wyraźnego oddzielenia jej od tradycyjnej twórczości. Z kolei 34 proc. uważa, że klasyczne instytucje sztuki powinny pozostać wolne od AI, a 14,9 proc. popiera pełną integrację.
Wskazują one na istotne rozróżnienie: fascynacja technologią nie musi oznaczać uznania artystycznej wartości dzieła. Odbiorcy chcą poznawać nowe formy ekspresji, ale jednocześnie zachowują ostrożność wobec ich miejsca w tradycyjnych instytucjach sztuki. Jak podsumowują autorzy raportu: AI jest mile widziana jako gość, nie gospodarz. To zdanie dobrze oddaje napięcie widoczne w wynikach badań: publiczność jest otwarta na dialog ze sztuką AI, ale niekoniecznie chce, by całkowicie zastąpiła ona dotychczasowe formy twórczości.
3 ważne pytania o sztukę
Raport nie przedstawia sztucznej inteligencji jako gotowej odpowiedzi na problemy współczesnej twórczości. Zamiast tego zachęca do stawiania pytań o rolę technologii, artysty i odbiorcy.
- Czy algorytm może być medium? Wykorzystanie AI otwiera nowe możliwości pracy z obrazem, tekstem, dźwiękiem i ruchem. Jednocześnie wymaga ponownego namysłu nad tym, na czym polega proces twórczy i jaki wkład w dzieło wnosi człowiek.
- Gdzie przebiega granica między narzędziem, współpracą i autorstwem? Współczesne systemy AI potrafią generować treści i uczestniczyć w kolejnych etapach pracy nad dziełem. Nie rozstrzyga to jednak samo w sobie, jak należy oceniać ich rolę ani jak opisywać relację między człowiekiem a technologią.
- Jak przygotować edukację, prawo i naukę na te zmiany? Rozwój AI rodzi pytania o kompetencje, etykę, regulacje, własność intelektualną i odpowiedzialność. Dyskusje prowadzone podczas Biennale pokazały, że potrzebny jest dialog między różnymi dziedzinami i środowiskami.
Zapis otwartej dyskusji
„Biennale. Sztuka w czasach AI” dokumentuje wydarzenie, które połączyło praktykę artystyczną, refleksję naukową i doświadczenia publiczności. Zestawienie programu wystaw, performansów i warsztatów z debatami eksperckimi oraz wynikami badań pokazuje różne sposoby rozumienia roli sztucznej inteligencji w kulturze. Jednocześnie raport nie sprowadza przyszłości sztuki do prostego wyboru między akceptacją a odrzuceniem technologii. Pokazuje raczej, że jej obecność wymaga krytycznej uwagi, otwartości i rozmowy o tym, jakie znaczenie nadajemy narzędziom, których używamy.
Jak piszą autorki wprowadzenia, być może nie jesteśmy świadkami końca znanych form twórczości, lecz obserwujemy narodziny nowych.
Zapoznaj się z raportem
Poznaj koordynarorki raportu
Zobacz inne aktualności
