„Tylko Pomyśl” – program, który uczy krytycznego myślenia i odporności na dezinformację
W internecie każdego dnia trafiamy na tysiące informacji. Nie wszystkie są prawdziwe. Część z nich została przygotowana tak, by wywołać określone emocje lub wpłynąć na nasze decyzje. Jak nauczyć młodych ludzi rozpoznawać manipulacje, sprawdzać wiarygodność źródeł i odróżniać fakty od opinii? Odpowiedzi może pomóc przynieść ogólnopolski program edukacyjny „Tylko Pomyśl”, którego autorem jest Uniwersytet SWPS. Inicjatywa wspiera rozwój krytycznego myślenia i pomaga budować odporność na dezinformację.
Dlaczego potrzebujemy krytycznego myślenia?
Media społecznościowe stały się dla wielu młodych osób jednym z głównych źródeł wiedzy o świecie. Informacje docierają do nich szybko, często bez kontekstu i w towarzystwie emocjonalnych komentarzy. Algorytmy platform cyfrowych dobierają treści na podstawie wcześniejszej aktywności użytkowników. W efekcie mogą wzmacniać ich dotychczasowe przekonania i ograniczać kontakt z innymi punktami widzenia.
W takim środowisku trudno ocenić, które wiadomości są wiarygodne, a które zawierają błędy, manipulacje lub celowo rozpowszechniane nieprawdziwe informacje. Problem dotyczy również treści związanych ze zdrowiem. Nietrafione porady, pseudonaukowe teorie i reklamy przedstawiające produkty jako bezpieczne alternatywy mogą wpływać na codzienne wybory młodych ludzi. Dlatego tak ważne jest rozwijanie umiejętności krytycznego myślenia. Nie oznacza ono kwestionowania wszystkiego ani szukania błędów w każdej wypowiedzi – to umiejętność świadomego analizowania informacji, sprawdzania dowodów i rozważania różnych wyjaśnień. Można się jej nauczyć i systematycznie ją rozwijać.
„Tylko Pomyśl” – czego uczy program?
„Tylko Pomyśl” to ogólnopolski program edukacyjny skierowany do uczniów i uczennic szkół ponadpodstawowych. Jego głównym celem jest rozwijanie kompetencji, które pomagają świadomie korzystać z informacji i podejmować decyzje na podstawie faktów oraz dowodów naukowych.
Uczestnicy programu uczą się:
- analizować informacje i oceniać wiarygodność ich źródeł,
- odróżniać fakty od opinii i interpretacji,
- rozpoznawać błędy poznawcze oraz techniki manipulacji,
- logicznie wyciągać wnioski,
- oddzielać emocje od faktów,
- czytać ze zrozumieniem i formułować własne opinie.
Ważnym elementem programu jest rozwijanie sceptycyzmu poznawczego. Chodzi o gotowość do zadawania pytań, sprawdzania argumentów i zmiany zdania, gdy pojawią się wiarygodne dowody. Dzięki temu młodzi ludzie mogą lepiej oceniać jakość informacji i samodzielnie dochodzić do wniosków.
Wyszliśmy z założenia, że mówienie młodym ludziom, co mają myśleć, jest nieskuteczne. Nikt nie lubi być przekonywany. Dlatego zamiast mówić uczniom, co jest prawdą, a co fałszem, chcemy wyposażyć ich w kilka nawyków, które pozwolą im samodzielnie oceniać informacje.
Jak podejmować świadome decyzje dotyczące zdrowia?
Program zwraca uwagę na to, że dezinformacja może mieć bezpośredni wpływ na zdrowie i bezpieczeństwo. Szczególnie ważne jest rozpoznawanie przekazów marketingowych, które wykorzystują emocje, atrakcyjny wygląd produktów i popularność w mediach społecznościowych. Jednym z tematów poruszanych w materiałach edukacyjnych są nowe produkty nikotynowe, w tym e-papierosy, saszetki nikotynowe i urządzenia do podgrzewania tytoniu. Młodzi konsumenci mogą spotykać się z przekazami, które przedstawiają je jako modne, nowoczesne lub mniej szkodliwe produkty. W ich promocji wykorzystuje się m.in. atrakcyjne smaki, kolorowe opakowania, influencerów i komunikację w mediach społecznościowych.
Uczestnicy i uczestniczki programu mogą poznać mechanizmy takiego marketingu i dowiedzieć się, jak rozpoznawać wprowadzające w błąd komunikaty. To ważna umiejętność, ponieważ znajomość technik perswazji pozwala zachować większą ostrożność wobec reklam i treści, które próbują wpływać na nasze wybory.
Czy da się zbudować odporność na dezinformację?
W programie pojawia się również koncepcja prebunkingu, czyli uprzedzania o możliwych próbach manipulacji. Jej założenie polega na tym, by pokazać odbiorcom typowe techniki dezinformacji, zanim zetkną się z nimi w rzeczywistych przekazach. Takie przygotowanie można porównać do psychologicznego szczepienia. Osoba, która zna mechanizmy manipulacji i potrafi je rozpoznać, ma większą szansę zachować czujność w kontakcie z nieprawdziwymi informacjami.
Budowanie odporności informacyjnej wymaga jednak regularnej praktyki. Warto sprawdzać autorów publikacji, szukać potwierdzenia informacji w niezależnych źródłach, zwracać uwagę na jakość przywoływanych dowodów i zastanawiać się, czy silne emocje nie wpływają na naszą ocenę przekazu.
Jeśli jesteś nauczycielem/ką w szkole ponadpodstawowej – zapraszamy do programu „Tylko pomyśl”. Możecie przeprowadzić cały cykl siedmiu lekcji albo wybrać tylko te, które najbardziej pasują do Waszej klasy. Nie musicie przygotowywać własnych materiałów ani wymyślać ćwiczeń. Dostajecie gotowe scenariusze dla nauczyciela i gotowe materiały dla uczniów. A uczniowie dostają okazję, by rozwinąć krytyczne myślenie, korzystając z programu opartego na wiedzy naukowej.
Uniwersytet SWPS autorem programu „Tylko Pomyśl”
Autorem programu edukacyjnego „Tylko Pomyśl” jest Uniwersytet SWPS, a jego partnerem merytorycznym – NASK, Państwowy Instytut Badawczy. Inicjatywa jest prezentowana przez Główny Inspektorat Sanitarny (GIS) i odpowiada na potrzebę rozwijania kompetencji, które pomagają młodym ludziom świadomie poruszać się we współczesnym świecie informacji. Program pokazuje, że krytyczne myślenie nie jest wyłącznie umiejętnością przydatną podczas nauki. Pomaga także rozumieć otaczającą rzeczywistość, oceniać wiarygodność przekazów i podejmować odpowiedzialne decyzje dotyczące zdrowia oraz codziennego życia.
Dowiedz się więcej ze strony GIS
Partnerzy merytoryczni
Patronat
Poznaj twórców programu!
Zobacz inne aktualności
