„Homo saltatrix. Artystki baletu na rynku pracy”
Jak wygląda codzienność polskich artystek baletu? Skąd biorą się nierówności na tle płci w tym obszarze? Doktorka Emilia Cholewicka, kulturoznawczyni z USWPS, pokazuje, że choć na scenie widzimy więcej kobiet, wciąż zarządzają głównie mężczyźni.
Balet w cieniu patriarchatu
„Homo saltatrix. Artystki baletu na rynku pracy” to pierwsza polska publikacja zawierająca wnikliwą analizę sytuacji zawodowej kobiet w środowisku baletowym. Książka badaczki z Uniwersytetu SWPS napisana została na podstawie jej rozprawy doktorskiej i stanowi ważny głos w badaniach nad tańcem. Opisuje codzienność artystek baletowych: od edukacji, przez specyfikę pracy, aż po wyzwania zawodów „ciałozależnych”. Autorka pokazuje, jak struktury społeczne i ekonomiczne wpływają na kobiety w świecie sztuki, w tym ich możliwości zawodowe, decyzje i dobrostan. Doktorka Emilia Cholewicka wykorzystała w opracowaniu swoją interdyscyplinarną wiedzę z zakresu ekonomiki kultury, kulturoznawstwa, nauk społecznych, studiów nad tańcem i teorii feministycznej, a także, stosując metodę autoetnografii, własne doświadczenia jako tancerki.
Przeczytaj wywiad z autorką w „Wysokich Obcasach”
Męska władza w kobiecym świecie
Choć balet kojarzy się z kobiecą dominacją na scenie, w sferze twórczej i zarządczej przeważają mężczyźni. To oni zajmują pozycje dyrektorów dużych zespołów baletowych, liderów i choreografów, podczas gdy kobiety wykonują najczęściej zawody tancerek i pedagożek. Aby lepiej pokazać skalę tej dysproporcji, autorka przytacza dane: w sezonie 2019/2020 było jedynie 8 kobiet na 42 osoby tworzące choreografie, co stanowi zaledwie 19 proc.
Miłość do tańca okupiona wysoką ceną
Znaczna część książki poświęcona jest sytuacji tancerek – tytułowych homo saltatrix. Autorka zwraca uwagę m.in. na system edukacji baletowej, który już od najmłodszych lat kształtuje tożsamość i postawy artystek. Dziewczęta stawiane są wyższe wymagania niż chłopcom, którzy w tej dziedzinie stanowią mniejszość. Uczone są podporządkowywania się, a presja dotycząca szeroko pojętego, nieprzerwanego dążenia do perfekcji prowadzi do zaniżenia ich samooceny. Odbicie w lustrze staje się konkurentką, a nie wspierającą towarzyszką. Z tymi konsekwencjami tancerki mierzą się całe lata. Chłopcy, traktowani jako „towar deficytowy”, korzystają z przywilejów już na etapie edukacji – a z czasem nierówny układ sił pogłębia się i utrwala samoodtwarzające się zależności i relacje władzy.
Dlaczego warto sięgnąć po tę książkę
„Homo saltatrix” to ważna publikacja, która ukazuje nierówności płciowe w środowisku artystycznym i ich przyczyny, bariery związane z wyglądem, wiekiem i macierzyństwem, ale też siłę i determinację kobiet, które – mimo licznych ograniczeń – tworzą i tańczą, często poświęcając się swojej pasji i przekraczając własne granice.
W publikacji znajdziesz m.in.:
- pierwszą w Polsce kulturowo-ekonomiczną analizę pracy artystek baletu, obejmującą warunki zatrudnienia, dynamikę władzy i mechanizmy nierówności płci;
- opis specyfiki zawodu tancerki – od edukacji baletowej, przez hierarchię zespołów, system awansów, czas pracy i zarobki, aż po cykl życia zawodowego i wyzwania związane z ciałem tańczącym;
- empiryczne badania rynku pracy – analizę dokumentów, dane ilościowe, indywidualne wywiady pogłębione z tancerkami, pomiar czasu scenicznego w „Giselle”, a także wyniki badań ilościowych dotyczących sytuacji zawodowej tancerek i choreografek;
- diagnozę nierówności między kobietami i mężczyznami w balecie, takich jak luka płacowa, dostęp do ról, różnice w czasie scenicznym, stereotypy, męska dominacja w choreografii i kierowaniu zespołami, brak siostrzeństwa oraz „punkt falliczny baleriny”;
- analizę różnych wymiarów wykluczenia – kwestii narodowości, koloru skóry, orientacji psychoseksualnej, wyglądu oraz doświadczeń przemocowych i nadużyć;
- studium macierzyństwa w zawodzie tancerki – omówienie związanych trudnych decyzji związanych z rodzicielstwem, powrotów na scenę, organizacji czasu i łączenia życia rodzinnego z karierą;
- kodeks dobrych praktyk oraz propozycje zmian ukierunkowanych na stworzenie bardziej sprawiedliwego, troskliwego i inkluzywnego modelu funkcjonowania baletu.
„Homo saltatrix” to lektura dla wszystkich, którzy chcą zrozumieć, co naprawdę kryje się za obrazem „tańczących łabędzic”, oraz poznać realia pracy w jednym z najbardziej wymagających zawodów artystycznych.
Publikacja ukazała się nakładem Wydawnictwa LIBRON przy wsparciu i pod patronatem Uniwersytetu SWPS.
O autorce
Kulturoznawczyni, ekonomistka kultury, adiunktka na Uniwersytecie SWPS. Badaczka tańca i tancerka. Analizuje balet nie tylko jako formę sztuki, ale też pole pracy i nierówności społecznych. Bada rynek pracy artystek i artystów, w tym sytuację kobiet w sektorach kulturalnym i kreatywnym. Uczestniczyła w wielu projektach badawczych. Jest autorką i współautorką artykułów i raportów. Na USWPS prowadzi zajęcia z ekonomiki kultury, przedsiębiorczości dla artystek i artystów oraz kulturoznawstwa.
Zobacz inne aktualności
