Badaczki z Uniwersytetu SWPS współautorkami raportu UNESCO
Można już pobrać pierwszy ogólnoświatowy raport UNESCO na temat roli kultury w zrównoważonym rozwoju: „Culture: The Missing SDG”. W wybranym gronie autorów z całego świata były badaczki z Centrum Badań nad Gospodarką Kreatywną Uniwersytetu SWPS. Profesor Dorota Ilczuk i Anna Karpińska przeanalizowały ekonomiczny wymiar branży kulturalnej i kreatywnej na świecie.
Kultura jako siła napędowa zrównoważonego rozwoju
Raport powstał w odpowiedzi na deklarację MONDIACULT 2022, w której ministrowie kultury z całego świata uznali kulturę za dobro publiczne i samodzielny filar zrównoważonego rozwoju. Opracowanie opiera się na analizie ponad 1200 krajowych i lokalnych sprawozdań z lat 2019–2024. Jak podkreśla prof. Dorota Ilczuk, była to praca o wymiarze globalnym, wymagająca dużego zaplecza faktograficznego i zespołu autorów oraz redaktorów z wszystkich kontynentów.
Europę Środkową reprezentowałam wspólnie z Anną Karpińską. Opracowałyśmy czwarty rozdział, który ukazuje kontekst ekonomiczny światowego ekosystemu kultury, jej przemysłów i branż kreatywnych. Wyniki raportu są wymowne: kultura coraz silniej wpływa na przyszłość zrównoważonego rozwoju, ale nie jest po prostu jednym z wielu sektorów — stanowi żywy system znaczeń, przynależności, kreatywności i dobrostanu. Jak każdy system, wymaga trwałych inwestycji, koordynacji i wizji.
Dokument analizuje, w jaki sposób polityki kulturalne przyczyniają się do wzmacniania praw kulturalnych, wspierania edukacji, transformacji cyfrowej i działań na rzecz klimatu, a także budowania odporności wobec kryzysów. Jednocześnie wskazuje na utrzymujące się luki, nierówności i systemowe bariery, które wciąż ograniczają rozwój oparty na kulturze.
Premiera raportu odbyła się podczas Światowej Konferencji Polityk Kulturalnych MONDIACULT 2025, zorganizowanej przez UNESCO. Spotkanie to zgromadziło przedstawicieli rządów, ekspertów i artystów z całego świata, którzy debatowali nad rolą kultury w globalnej agendzie rozwojowej po roku 2030.
Sektory kultury jako ważny element globalnej gospodarki
W rozdziale czwartym raportu prof. Dorota Ilczuk i Anna Karpińska z Centrum Badań nad Gospodarką Kreatywną Uniwersytetu SWPS omawiają ekonomiczny wymiar sektorów kultury i przemysłów kreatywnych (CCIs) na świecie. Autorki podkreślają, że sektory te stanowią istotną część globalnej gospodarki – odpowiadają za ok. 3,39 proc. globalnego PKB i 3,55 proc. zatrudnienia. W dużych metropoliach ich udział w lokalnym PKB sięga nawet 10 proc.
Sektory kreatywne:
- napędzają innowacje;
- odgrywają kluczową rolę w ochronie, promocji i rewitalizacji dziedzictwa kulturowego;
- wspierają rozwój turystyki;
- angażują się w działania na rzecz klimatu.
Jednocześnie ich wkład gospodarczy bywa niedoszacowany, głównie ze względu na trudności w skutecznym pomiarze, wysoki poziom nieformalności oraz utrzymujące się problemy z zarządzaniem prawami własności intelektualnej.
Nierówności i wyzwania w sektorach kreatywnych
Dużym wyzwaniem dla całego sektora są nierówności ekonomiczne i strukturalne. W krajach o wysokich dochodach wydatki na kulturę na osobę są ponad 2000 razy wyższe niż w krajach o niskich dochodach. Tak duże różnice w możliwościach finansowania przekładają się na ograniczony dostęp do zasobów, infrastruktury i wsparcia instytucjonalnego. Na te dysproporcje nakładają się także inne czynniki, które pogłębiają nierównowagę w sektorze.
Raport wskazuje na rosnące nierówności ze względu na płeć i podziały cyfrowe. Jedynie 20 proc. finansowania kulturalnego trafia do artystek, a nierówności dochodowe wśród twórców cyfrowych są znaczące. Dochodom twórców zagrażają też treści generowane przez sztuczną inteligencję – tylko dla branż muzycznej i audiowizualnej prognozuje się wielomiliardowe straty do 2028 roku.
Publiczne finansowanie jako warunek trwałości kultury
Badaczki z Uniwersytetu SWPS podkreślają znaczenie publicznego finansowania kultury. Argumentują, że połączenie wsparcia państwowego, partnerstw publiczno-prywatnych i działalności komercyjnej tworzy warunki dla innowacji i inkluzywnego wzrostu we wszystkich regionach świata. CCIs są ważnym źródłem zatrudnienia, wartości gospodarczej i innowacji, jednak wiele miejsc pracy w kulturze charakteryzuje się niestabilnością, niskimi wynagrodzeniami i brakiem odpowiednich ram regulacyjnych i finansowych.
Autorki krytycznie odnoszą się do założenia, że kultura sama w sobie napędza wzrost gospodarczy. Zwracają uwagę, że bez wsparcia publicznego trudno zapewnić równość i inkluzję w sektorach kreatywnych. Podkreślają, że nawet najbardziej dochodowe gałęzie przemysłów kreatywnych opierają się na talencie i treściach, które w znacznym stopniu powstają dzięki długofalowemu, stabilnemu wsparciu publicznemu.
Kultura w centrum polityk publicznych
We wszystkich rozdziałach raportu – od praw kulturalnych po transformację cyfrową i ochronę dziedzictwa – pojawia się wspólne przesłanie: kultura już teraz napędza zrównoważony rozwój. Brakuje jednak spójnych, widocznych i odpowiednio finansowanych ram, które pozwoliłyby w pełni wykorzystać ten potencjał. Autorzy raportu, w tym ekspertki z USWPS, argumentują, że kultura powinna być traktowana jako samodzielny cel zrównoważonego rozwoju (SDG), co pozwoliłoby wypełnić tę lukę.
W raporcie podkreśla się wielokrotnie, że uznanie kultury za samodzielny cel zrównoważonego rozwoju potwierdziłoby jej transformacyjny wpływ na wszystkie pozostałe cele – od edukacji i równości płci, po działania na rzecz klimatu i godną pracę. Jednocześnie zapewniłoby, że kultura nie będzie traktowana wyłącznie jako środek do innych celów, lecz również jako cel sam w sobie.
Przeczytaj raport UNESCO „Culture: The Missing SDG”
Pobierz pełny raport (w języku angielskim)
Pobierz streszczenie raportu (w języku angielskim)
Poznaj współautorki raportu
Zobacz inne aktualności
